شاهنامه فردوسي

چو خامش بود جان شرمست و بس
چنو در زمانه نديدست کس

بدو گفت رومي که اي شهريار
در ايوان چنو کس نبيند نگار

چو شاه جهان نامه هاشان بخواند
ز گفتارشان در شگفتي بماند

نيازارد او را کسي زين سپس
ازو در جهان يافتم داد و بس

در گنج بي رنج بگشاد شاه
گزين کرد ازان ياره و تاج و گاه

که اين را به اندامها در بمال
سرون و ميان و بر و پشت و يال

خرد بايد و دانش و راستي
که کژي بکوبد در کاستي

بخوردند آب از پي خرمي
ز خوردن نيامد بدو در کمي

گر او را ز دستور بد بد رسيد
چرا شد خرد در سرت ناپديد

تو در جنگ چندين دليري مکن
که با مات کوتاه باشد سخن

بدان تا پس پشت او زين گروه
در و دشت گردد به کردار کوه

چو آگاه شد فور کامد سپاه
گزين کرد جاي از در رزمگاه

سپاهي کشيدند بر چار ميل
پس پشت گردان و در پيش پيل

چنين است رسم سراي سپنج
بخواهد که ماني بدو در به رنج

سر تخت شاهي بدو داد و گفت
که دينار هرگز مکن در نهفت

به تن کودکان را نماندش روان
نماندند زان تخمه کس در جهان

زني بود در اندلس شهريار
خردمند و با لشکري بي شمار

چو قيدافه چهر سکندر بديد
غمي گشت و بنهفت و دم در کشيد

به راي و به گفتار نيکي گمان
نبيني به مانند او در جهان

گر از گنج پرسي خود اندازه نيست
سخنهاي او در جهان تازه نيست

چو قيدافه آن نامه او بخواند
ز گفتار او در شگفتي بماند

يکي گنج در پيش هر مهتري
چو آيد ازين مرز با لشکري

سکندر به پيش اندرون با کمر
گشاده درچاره و بسته در

اسيرم کنون در کف شهرگير
روان خسته از اختر و تن به تير

که قيدافه پاکدل را بگوي
که جز راستي در زمانه مجوي

که گر هيچ جنبش بدي در نگار
نبودي جز اسکندر شهريار

چنين گفت بي خنجري در نهان
مبادا که باشد کس اندر جهان

کجا آورد دانش تو بها
چو آيي چنين در دم اژدها

نبودش ز قيدافه چين در به روي
نبرداشت هرگز دل از آرزوي

سپهدار در خان پيل استه بود
همه گرد بر گرد او رسته بود

به پيش اندرون دسته مشک بوي
دو فرزند بايسته در پيش اوي

به جايي يکي بيشه ديدم به راه
نشانم ترا در کمين با سپاه

شوم من ز پيش تو در پيش اوي
ببينم روان بدانديش اوي

فرستاده گويد که من نزد شاه
نيارم شدن در ميان سپاه

بخنديد زان چاره در زير لب
دو بسد نهان کرد زير قصب

به زنار و شماس و روح القدس
کزين پس مرا خاک در اندلس

در گنج بگشاد و تاج پدر
بياورد با ياره و طوق زر

ز من ايمني بيم در دل مدار
نيازارد از من کسي زان تبار

ببخشيد يارانش را سيم و زر
کرا در خور آمد کلاه و کمر

ازان صد هزاران يکي زنده نيست
خنک آنک در دوزخ افگنده نيست

بگفتند کاي شهريار بلند
در مرگ و پيري تو بر ما ببند

دگر هرک در جنگ من کشته شد
کرا ز اخترش روز برگشته شد

نشايست بد در نيستان بسي
ز شوري نخورد آب او هرکسي

به هر گوشه يي در فراوان بمرد
بزرگان دانا و مردان گرد

چو از خون در و دشت آلوده شد
ز کشته به هر جاي بر توده شد

شنيد آنک ما در جهان کرده ايم
سر مهتري بر کجا برده ايم

نخواهم که جايي بود در جهان
که ديدار آن باشد از من نهان

بي اندازه در شهر ما برزنست
بهر برزني بر هزاران زنست

ز کار زهشتان بپرسم نهان
که بي مرد زن چون بود در جهان

ابا هر صدي بسته ده تاج زر
بدو در نشانده فراوان گهر