مظهر العجايب عطار

در نظر غير خدا را پست کن
دفتر معني ما را دست کن

علم من در عرش حوران خوانده اند
ني گرفتاران دوران خوانده اند

علم صورت معنيت ويران کند
صد هزاران رخنه در ايمان کند

علم صورت اهل صورت را نکوست
ليک در معني به غايت نانکوست

علم معني در دل خود جاي کن
علم صورت را به زير پاي کن

علم معني عالم جانها گرفت
علم صورت در زمين ماوي گرفت

علم معني خود حيا در چشم داشت
علم صورت تخم جهل و عجب کاشت

علم معني آمد و شيطان گريخت
در درون من همه ايمان بريخت

علم معني آمد و عالم گرفت
در حقيقت کشور آدم گرفت

علم معني آمد و جانيم داد
مهر سلطان در درون من نهاد

علم معني سرفراز دين ماست
در دو عالم آيه تلقين ماست

علم معني عشق را در بر گرفت
رفت و کيش ساقي کوثر گرفت

علم معني آمد و احمد شنيد
گفت با حيدر نبي در عين ديد

علم معني کرد در عالم ظهور
بعد از آن او برد موسي را به طور

علم معني کاف وها يا عين و صاد
هست در معني به قرآنت گشاد

علم معني را ز معني ها بپرس
در حقيقت روز از نادا به پرس

علم معني گشت در بازار عشق
يافت او سر رشته اسرار عشق

علم معني در درونم زد علم
زآن سبب برهم زنم لوح و قلم

علم معني گشت باني همنشين
اين زمان گفتار او در من به بين

علم معني مرتضي عليه السلام را جام داد
بعد از آن در راه او آرام داد

علم معني با علي عليه السلام همدم شده
در ميان جان و دل محرم شده

علم معني پيش او خود روشن است
بعد از آن در جان عاشق روزن است

علم معني را ز مظهر گوش کن
بعد از آن چون جوهري در گوش کن

علم معني داشت حيدر در يقين
زآن که او بد مظهر اسرار دين

علم معني دان و از صورت گذر
زآن که صورت بين شده خود در بدر

علم معني دان ز جعفر در جهان
زآن که با او بوده علم حق عيان

علم معني دان و صادق را شناس
پس ز علم او بنه در دين اساس

علم معني دان و حق در خويش بين
زآن که اين معني ندارد خويش بين

علم معني دان و چون عطار باش
در ميان چشم دل ديدار باش

علم معني دان و چون خورشيد شو
پس برو در ملک او جمشيد شو

علم معني دان به نورم در سخن
اين معاني خود ز جوهر فهم کن

رو تو حبش در درون دل به کار
تا درخت نور بيني بي شمار

رو تو شهبازي به معني پر برآر
ور نه باشي در دو عالم خوار و زار

تو به روح خويشتن بنگر که چيست
بعد از آن در معنيش بنگر که کيست

نفس دشمن کور سازد روح شاد
تا روي در عالم معني چو باد

رو صدف پر در معني کن چو من
تا شوي فارغ ز شر اهرمن

ديگرت وسواس و نخوت در سر است
اينچنين شيوه تو را کي درخور است

اندر اين دنيا مکن زنهار خواب
زآن که در معني نباشد اين صواب

در شريعت رد نه بيني همچو او
گر ز معني تو خبر داري و بو

رو ازينها بگذر و مقصود بين
در ميان جان خود معبود بين

جسم خود را پاک گردان همچو روح
خويش را انداز در کشتي نوح

غير بيرون کن که حق آيد درون
گشت نفست در سوي الله رهنمون

در درون خانه دارم راز حق
برده ام از جمله خلقان سبق

هست از آن يک پرده پيش جبرئيل
در درون پرده اسرار جليل

غير او در دل ندارم مهر کس
مصطفي باشد گواهم اين نفس

اي تو را ملک معاني در نگين
جمله کروبيانت خوشه چين

اي تو را معبود محرم داشته
در ميان جان آدم داشته

هست اسرارم به معني بود بود
در همه جا مظهر انسان نمود

کاين سخن را کن زنامحرم نهان
زآن که مي بينم در آن حق را عيان

حق عيان دان پيش جمعي اهل درد
خيز و راه غير حق را در نورد

حق عيان دان در وجود اهل دل
تو شدي از فعل نفس خود خجل

هان که مقصودت از آن حاصل بکن
تا بيابي جان معني در سخن

من سخن گويم چو در شاهوار
بهر تو آوردم و کردم نثار

من سخن در ذات يزدان رانده ام
بعد از آن مظهر به انسان خوانده ام

من تو را در راه حق رهبر کنم
آگهت از دين پيغمبر کنم

من تو را در راه حق خندان کنم
خارجي را همچو سک گريان کنم

من تو را راهي نمايم همچو نور
تا کني در عالم معني ظهور

من تو را راهي نمايم همچو روح
تا روي در کشتي احمد چو نوح

من تو را راهي نمايم در علوم
بعد من هم عارفي گويد به روم

من تو را راهي نمايم از ولي
سر بنه در راه او گر مقبلي

من تو را راهي نمايم در ظهور
تا تو بيني عکس رخسارش چو نور

اين چنين ره سالکان سر کرده اند
پي از آن در ملک معني برده اند

راه ايشان گير تا ايمن شوي
در ره معني همه باطن شوي

راه ايشان گير و در جنت دراي
زآن که جنت باشد ايشان را سراي

گر روي اين ره به منزلها رسي
ورنه کي در معني دلها رسي

گر روي اين ره شوي واقف ز خويش
در درون خويش مي بيني تو کيش

گر روي اين ره مثال جان شوي
ورنه در ملک جهان بي جان شوي

گر روي اين ره سفر بايد سفر
تا تو بيني در جهان هر خير و شر

گر روي اين ره به مظهر کن نظر
تا نيفتد در وجود تو خطر

گر روي اين ره تو فرد فرد شو
در ميان اهل معني مرد شو

گر روي اين ره دلت غمگين مدار
زآن که گيرندت به معني در کنار

گر روي اين ره مجو آزار خلق
رو به معني کن نظر در زير دلق

گر روي اين ره نهان کن سر من
تا نگويندت بديها در سخن

گر روي اين ره تو فرد فرد شو
در ميان اهل دل يک مرد شو

گر روي اين ره تو خورده دان شوي
در معاني موسي عمران شوي

گر روي اين راه با ياران بهم
من تو را خرگاه در کرسي زنم

گر روي اين راه بي ياران مرو
تا نيفتي در درون چاه و کو

رو تو اين راه و مرو دنبال کس
زآنکه هفتادند در معني و بس

رو تو اين راه و رضا ده بر قضا
تا دهندت در معانيها عطا

بود او در عصر هارون الرشيد
شرع احمد را نهان از خلق ديد

رفت روزي نزد هارون در خلا
تا بگويد سر اسرار خدا

در خلاف و آشکارا و نهان
آنچه ديده بود خود گويد عيان

چون بديد او را خليفه عذر خواست
گفت هستي در زمانه مرد راست

زاهدي مثلت ندانم در جهان
نيست زهد تو به پيش من نهان

زاهد دنيا توئي اي ملک بين
زآن که داري ملک دنيا در نگين

هرچه حق فرموده باشد آن کني
غيرحق را در جهان ويران کني

ديگر آن که عدل کن تو در جهان
گو تو داري از علوم دين نشان

بود علم و فضل در ذات علي
خود حيا و جود ظاهر زآن ولي

حق تعالي ذوالفقارش چون بداد
وهم او در جان بي دينان فتاد

داد مظلومان زظالم واستان
غير را محرم مکن در اين و آن

رو تو راهي ساز از شرع نبي
تا ببيني روز روشن در شبي

رو به پيش موسي کاظم به حرف
جان خود را در ره او ساز صرف

رو به پيش موسي کاظم ببين
در جمالش نوري از حق اليقين

رو تو از آل نبي همت طلب
زآن که ايشانند در دنيا سبب

رو تو کفر خويش از خود دور کن
در محبت جان خود پر نور کن

رو حذر از آه مسکينان حذر
ورنه افتي تو به دنيا دربه در

رو حذر از آه خلقان خداي
ور نه آويزند در نارت ز پاي

رو مکن ظلم و ز خود ظلمت مران
زآن که ظالم نيست گردد در جهان

تو کناره گير از راه بدان
ريز در آتش علوم جاهلان

رو ببين شان در قطار نحو و صرف
خود ندانند علم معني نيم حرف