لسان الغيب عطار

چو بيجان را بدن نايد بکاري
طمع در وي کند هر مور و ماري

عمل با علم و با اخلاص بايد
که در محشر ازو کاري برايد

منه تفضيل جهل خويش بر علم
سعادت جمله مدفونست در علم

مثال علم اگر چه با عمل نيست
بگويم زانکه در گفتن خلل نيست

هرآنکس کو دليل نيک داند
هم او خود را به منزل در رساند

نهد رو در بيابان راه داند
خلايق را از آن بيراه خواند

خطر دارد بسي در راه مخلص
بفضل حق شود آگاه مخلص

که اخلاصي که در وي شد هويدا
ز استعمال شرعش گشت پيدا

پديد آيد ترا در سينه شوقي
که يا بدنفس تو زان شوق ذوقي

عجب درديست اين درد مبارک
بود در خورد هر مرد مبارک

اگر چه نفست از وي در عذابست
وليکن جان و دل را فتح بابست

چو درد دين ترا در دل اثر کرد
ز خويشت خواجگي بايد بدر کرد

ببايد يک نظر کردن در آفاق
تفکر کردن اندر عهد و ميثاق

بخود گر بر نشيني گم کني راه
بدان اين تا نيفتي در بن چاه

نشايد بيدليلي رفتن اين راه
که در هر منزلش باشد دو صد چاه

ببايد رهبر چابک طلب کرد
که او داند ترا در ره ادب کرد

اجازت يافته در کارها او
بجان و دل کشيده بارها او

ترا در ره بهمت پاس دارد
منازل يک بيک بر تو شمارد

بگويد آفت هر منزلي چيست
همان همره ترا در هر قدم کيست

ز دست ظاهر او خرقه در پوش
بباطن رو بجان و دل همي کوش

پس آنگاهي کشش در پيش آيد
ز پيش مال و جاه خود برايد

بيک سنت مخالف چون نگردد
ز دست نفس خود در خون نگردد

چو او را در شريعت پرورش بود
يقين دان اول و آخر کشش بود

چو گردش در نهادش گشت پيدا
بود هر لحظه حيران و شيدا

چنين خرقه ز دست شيخ پوشند
بجان در راه تعظيمش بکوشند

ز دست هيچ کس پوشد نتوان
چنين خرقه يقين در راه اخوان

که تا يابي در اين ره اجتهادي
همي کن دائما با خود جهادي

خورش در راه تو اصل تمام است
ز خوردن کار هر کس با نظام است

نگهدار ادب شو در همه حال
که تا مقبول باشد از تو اعمال

بدان در راه صحبت بس خطرهاست
نفسها را بصحبت بس اثرهاست

ز رحمت باشي الحق بيکرانه
چو کردي خويش بيني در ميانه

سئوال و خواستن را در فرو بند
که بگشايد از اين معني دو صد بند

مگر گردي تو حاجتمند مطلق
سئوالي کرد شايد از در حق

چو مردي هر دو را ايثار کن زود
اگر در دست داري خرج کن زود

در آن وجهي که صاحب شرع فرمود
خدا گردد ازين ايثار خوشنود

حديث و نص را نيکو نگهدار
بشرط آنکه آري هر دو در کار

چو گردي کافر اي يار موافق
شوي آنگاه در اسلام صادق

همان کافر شدن در بينش خويش
اگر مردي درين معني بينديش

وجود او دل و دنيا ندارد
سر همت به عقبي در نيارد

بساط هستي خود در نوردد
که تا زنده بود گردش نگردد

بدنيا در ندارد کار و باري
نه از اعمال دارد اختياري

اگر زينسان خراب و بينوائي
نظر با تو کند در تنگنائي

بدرويشي فرو آيدسر عشق
که ذل و مسکنت شد در خور عقل

نه در اصل سخن باشد خطائي
نيايد رفتن از جائي بجائي

اگر در شيوه فقر و فقيري
سخن گويم بسي بر من نگيري

مراد رهروان در فعل و طاعات
مقاماتست و اوقاتست و حالات

بسي گفتند در اوقات و حالات
ز سر خويشتن هر يک مقالات

چو در تلوين بود آن دولتي مرد
بافعالش نشايد اقتدا کرد

در اين حالت مکن تو اقتدايش
وليکن سرمه کن از خاکپايش

چو تمکين در نهادش گشت پيدا
نباشد واله و حيران و شيدا

بسي فرق است در تلوين و تمکين
ميان خاص و خاص الخاص مسکين

اگر مشروح گويم بس دراز است
که راهش در نياز و راز ناز است

بنادر گر ترا دادند اين خير
که گشتي همقدم با شيخ در سير

چو بينا باشد آن شيخ يگانه
ترا در حال گرداند روانه

بود در خاطرش که گشت واصل
ولي زين ره ندارد هيچ حاصل

اگر در خاطر آرد گر کسي هست
تمامت راهها را او فرو بست

نه از ايزد خبر دارد نه از خويش
ز دين باشد برو ز حشر در ريش

بغير حق هر آنچه آيد فرا پيش
تلي دان اي برادر در ره خويش

بهر چيزي که از حق باز ماني
حقيقت دان که تو در بند آني

چو کردي ترک طبع و ترک عادت
نماند در تو خود خواه و ارادت

ندارد آگهي ز اقوال و افعال
بود چون مرده در دست غسال

بدو کن اقتدا در جمله کاري
که تا ضايع نگردد روزگارت

همه برخاسته از ذات پاکش
شده از نيستي در خاک راهش

همه گشته ز جمعيت چو يکجا
بفقر و مسکنت در کشته اخوان

همه در نيستي فقر مسکين
شده آزاد از تلوين و تمکين

درآن مجمع نمود از ذوق شوقي
که شد در جان هر يک همچو طوقي

بصورت اهل صوترا نگهدار
که ما تا خود ترا آريم در کار

همان صحبت حوالت با نماز است
در آن حالت که ما را با تو راز است

تو آن شکرانه کردن کي تواني
مگر در عجز خود را باز داني

دوم فرقه از ايشان اوليا دان
بود داخل در ايشان اهل ايمان

بهر وقتي و هر دور زماني
بود صاحبدلي در هر مکاني

هرآن يک را که شد دنيا ز دستش
تو گوئي پا و سر در هم شکستن

بود روحاني اين قوت در ايشان
نباشند هرگز از چيزي پريشان

ترا در اربعينت پير بايد
که هر خواب ترا تعبير بايد

اگر بي پير باشد اربعينت
بود شيطان در او يار و معينت

همان پنجه مقرر تا ب آخر
که تا ضعفي نگردد در تو ظاهر

اگر ميلت بشيرين باشد و چرب
مشو با نفس خود پيوسته در حرب

چنان جائي که باشد تنگ و تاريک
در او انديشه ها ميکن تو باريک

اگر نوري به بيني يا خيالي
نظر با آن مکن در هيچ حالي

در تهليل بايد بعد از آن سفت
که تهليلست از تو بهترين گفت

مگردان قوت خود کمتر ز پنجاه
مباش ايمن ز نقش خويش در راه

بدين سان اربعيني چون براري
بدان در ره ز معني بر قراري

بغير از کلمه توحيد ذکري
مکن در هيچ تسبيحي تو فکري

کهتا گويا شود در دل زباني
که از گفتن نياسايد زماني

يقين ميدان که هستي مرد همت
که باشد همتت در خورد همت

مگر در صبح آخر روز ناچار
هم از خود باخبر گردي هم از يار

که روزي را که بگذارند در صوم
بود فاضلتر از چلروز آن قوم

سه روز ايام بيضي را که دارند
از ايشان اربعين ها در گذارند

بسر برد درين ره مرد آگاه
نثار از جان و دل سازد در اين راه

چو مرتاض و مجاهد گشت شد پاک
نماند از هستيش در راه خاشاک

ترا جمع بايدش کردن ز احوال
که تا حاضر شود با تو در آن حال

بصورت با تو در جنبد زماني
دهد حالات خود رازان نشاني

اگر يکدم در آن محفل نشيني
بسا تخم سعادت را که چيني

ز بهر آنکه ايشان را در اين کار
نمانده پرده بر روي اسرار

خودي خويش در وي غرق دانند
ميان جام و باده فرق دانند

درنگ آنجا کند سال سه و چار
که تا خو گر شود در سر اسرار

نشان ديگر آن باشد در آن حال
که شاهد باصلاح آيد ز احوال

بود شيطان هميشه هم بر او
نباشد هيچ چيزي در سر او

شود علم لدني يار ايشان
برآيد در دو عالم کار ايشان

براه شرع و تقوي در بکوشند
بظاهر حال خود از کس نپوشند