مصيبت نامه عطار

ان لعين گر رحمتي در سينه داشت
زان چه مقصودش چو حق را کينه داشت

خلق عالم آشکارا و نهان
جمله خواهانند حق را در جهان

در جهان گر ثابت و گر نايريست
لازم درگاه چون تو سايريست

گر ز يک قطبست عالم را قرار
در جهان تو دو قطبست آشکار

آية الکرسي چو از بر کرده ام
در دعا سر سوي عرش آورده ام

هست هر کوکب درو در طلب
مي نياسايد زماني روز وشب

تشنگي غالب شد و در تف و تاب
چشم را بود اي عجب گر بود آب

گفت اگر آن شربت آبت در درون
ره نيابد تا بزير آيد برون

گر طبيبي خواهد آن نيمي دگر
تا دهد آن آب را در تو گذر

گفت چون در من بود صد پيچ پيچ
ملک با آن درد نبود هيچ هيچ

گفت آن ملکت که در دفع عذاب
مي توان کردن عوض با يک من آب

عدل کن تا در ميان اين نشست
ذره زان مملکت آري بدست

عدل نبود اين که بنشيني خوشي
ميزني در هر سرائي آتشي

رفت نوشروان در آن ويرانه
ديد سر بر خاک ره ديوانه

در ميان خاک راه افتاده بود
نيم خشتي زير سر بنهاده بود

ايستادش بر زبر نوشين روان
ماند حيران در رخ آن ناتوان

تا نميگويند بر تو اين دروغ
زانکه در عدلت نمي بينم فروغ

شمع بر بالين و پائين باشدت
در قدح جلاب مشکين باشدت

گر تو هستي عادل و پيروزگر
همچو من در غم شبي با روز بر

زان سخنها ديده نوشين روان
کرد در دم اشک چون باران روان

عادل آن باشد که در ملک جهان
داد بستاند ز نفس خود نهان

نبودش در عدل کردن خاص و عام
خلق را چون خويشتن خواهد مدام

در بر آن قصر زالي خانه داشت
از همه عالم همان ويرانه داشت

قصر نبود چارسو آنرا بخر
تا شود قصرت مربع در نظر

آتشي در جان آن غمگين فتاد
چشم چون سيلاب از ان آتش گشاد

با دلي پرخون ز دست شهريار
روي را در خاک ره ماليد زار

تن زدي تا کلبه احزان من
در هم افکندند بي فرمان من

غلغلي در آسمان افتاد ازو
سرنگون شد حالي آن بنياد ازو

حق تعالي کرد آن شه را هلاک
در سراي خود فرو بردش بخاک

خون بريزي خلق را در صد مقام
تا خوري يک لقمه وانگه حرام

خوشه چين کوي درويشان توئي
در گدا طبعي بتر زيشان توئي

از قضا آن روز روز بار بود
پادشه در حکم گير و دار بود

پيررفت و پيش او بنهاد سيم
شاه شد در خشم و گفتش اي لئيم

زانکه من بر کس نيفکندم نظر
در همه عالم ز تو محتاجتر

هر زمانت قسمتي ديگر بود
هر دمت چيزي دگر در خور بود

واجبم آيد بتو دادن زکات
زانکه تو درويش حالي در حيات

پير گفتش گوئيا اي جان من
آيتي در شأن تست و آن من

تا که در دنيا نفس باشد مرا
بوريا وين کوزه بس باشد مرا

بار هفت اقليم در گردن کني
عالمي را قصد خون خوردن کني

رفت يکروزي مگر بهلول مست
در بر هارون و بر تختش نشست

لوح را گفت اي همه ريحان و روح
نيست هم تلويح تو در هيچ لوح

هر چه رفت و ميرود در هر دو کون
يک بيک پيداست بر تو لون لون

زين سخن در گشت لوح و گفت خيز
آبروي خويش و آن ما مريز

گر کسي از لوح ديدي زندگي
مرده را لوحيست در افکندگي

مي فرو گيرند در حرفم تمام
مي نهند انگشت بر حرفم مدام

گفت چون صحرا همه پربرف گشت
رفت ذوالنون در چنان روزي بدشت

گفت در برفست عالم ناپديد
چينه مرغان شد اين دم ناپديد

ديد او را عاشق آسا در طواف
گفت اي ذوالنون چرا گفتي گزاف

هم را در آشنائي راه داد
هم مرا جان و دلي آگاه داد

هم مرا در خانه خود پيش خواند
هم مرا حيران راه خويش خواند

هاتفي در سر او آواز داد
کانکه او را خواند حق يا باز داد

از ره بي علتيم آورده اند
در جنون دولتيم آورده اند

گر کسي در جانش آتش ميزدي
او نرنجيدي و خوش خوش ميزدي

خانه بودش فرو افتاد پاک
ماند فرزند و زنش در زير خاک

گر چو خوش خوش خوش نبيني هر چه هست
خوش خوشي در ناخوشي افتي بشست

آن يکي ديوانه در بغداد شد
يک دکان پر شيشه ديد او شاد شد

در حقيقت زين همه طاق و رواق
نيست کس آگاه جز از طمطراق

غاليه بستد ازو معشوق چست
بود در پيشش خري ادبار و سست

از درخت ذات تو يک شاخ تر
تا نپيوندد باصل کار در

بر در او چون تواني يافت بار
چون ز بيکاري نه پردازي بکار

خلق چون بسيار در چشم آمديش
آينه بفکندي و خشم آمديش

باز چون آن خلق بسيار آمدي
بار ديگر خشم در کار آمدي

آينه در رهگذار انداختي
خلق از سر باز با او ساختي

اين چنين مشغول و سرگردان شده
در غم شغل جهانت جان شده

اي ترا هر لحظه تلبيسي دگر
در بن هر مويت ابليسي دگر

در حقيقت رو ز عادت دو باش
ني ز ابليسي بخود مغرور باش

سجده ميکرد ابليس لعين
گفت عيسي در چه کاري اين چنين

هرچه از عادت رود در روزگار
نيست آن را باحقيقت هيچ کار

وقف ابليس است دنيا سربسر
تو ازو مي باز دزدي در بدر

تا چو هر ديوي شود فرمانبرم
بي پري جفتي نهد سر در برم

حق بدو گفتا مشو او را شفيع
تا کنم در حکم تو او را مطيع

شد ز بي قوتي سليمان دردناک
آمدش بي قوتي در جان پاک

گفت يارب نان ندارم در نگر
گفت بفروش آن متاعت نان بخر

چون بود در بند ابليس پليد
کي توان کردن فروشي يا خريد

در جهان گر ثابت و گر نايريست
لازم درگاه چون تو سايريست

گر ز يک قطبست عالم را قرار
در جهان تو دو قطبست آشکار

آية الکرسي چو از بر کرده ام
در دعا سر سوي عرش آورده ام

هست هر کوکب درو در طلب
مي نياسايد زماني روز وشب

تشنگي غالب شد و در تف و تاب
چشم را بود اي عجب گر بود آب

گفت اگر آن شربت آبت در درون
ره نيابد تا بزير آيد برون

گر طبيبي خواهد آن نيمي دگر
تا دهد آن آب را در تو گذر

گفت چون در من بود صد پيچ پيچ
ملک با آن درد نبود هيچ هيچ

گفت آن ملکت که در دفع عذاب
مي توان کردن عوض با يک من آب

عدل کن تا در ميان اين نشست
ذره زان مملکت آري بدست

عدل نبود اين که بنشيني خوشي
ميزني در هر سرائي آتشي

رفت نوشروان در آن ويرانه
ديد سر بر خاک ره ديوانه

در ميان خاک راه افتاده بود
نيم خشتي زير سر بنهاده بود

ايستادش بر زبر نوشين روان
ماند حيران در رخ آن ناتوان

تا نميگويند بر تو اين دروغ
زانکه در عدلت نمي بينم فروغ

شمع بر بالين و پائين باشدت
در قدح جلاب مشکين باشدت

گر تو هستي عادل و پيروزگر
همچو من در غم شبي با روز بر

زان سخنها ديده نوشين روان
کرد در دم اشک چون باران روان

عادل آن باشد که در ملک جهان
داد بستاند ز نفس خود نهان

نبودش در عدل کردن خاص و عام
خلق را چون خويشتن خواهد مدام

در بر آن قصر زالي خانه داشت
از همه عالم همان ويرانه داشت

قصر نبود چارسو آنرا بخر
تا شود قصرت مربع در نظر

آتشي در جان آن غمگين فتاد
چشم چون سيلاب از ان آتش گشاد

با دلي پرخون ز دست شهريار
روي را در خاک ره ماليد زار

تن زدي تا کلبه احزان من
در هم افکندند بي فرمان من

غلغلي در آسمان افتاد ازو
سرنگون شد حالي آن بنياد ازو