خسرو نامه عطار

که من سالار گردان نبردم
کجا در چشم آيد هيچ مردم

جهان بر موج کار و بار او بود
زبان خلق در گفتار او بود

گل از شادي او در ناز مانده
زخنده هر دو لعلش بازمانده

چو يک چندي برآمد چرخ جانباز
ز سر در بازيي نو کرد آغاز

چو تو با کعب او بسيار افتي
بنظاره روي در کار افتي

سخن سنجي که دادي در سخن داد
چنين کرد آن سخن سنج اين سخن باد

نه در جنگش بر آشفتن توانم
نه باج او پذيرفتن توانم

کسي نيست اينزمان در پادشاهي
که نيست از قيصرش صاحب کلاهي

بسي شادي و غم در کون ديده
فساد عالم از هر لون ديده

زغم برخاسته دل در بر او
نشسته برف پيري بر سر او

زبان از فکر خاموشي بدر کرد
دهان را در سخن درج گهر کرد

چو هرمز در سخن گفتن کسي نيست
بسي ميداند و عمرش بسي نيست

زبان ترکي و رومي و تازي
همه ميآيدش در چشم بازي

چوزر در مغزداري دوست داري
و گرنه هرچه داري پوست داري

زهر در جامه هاي سخت زيبا
لباس زرنگار و تخت ديبا

سمندي صد سبق برده ز افلاک
بتک در چشم کرده بادرا خاک

نمودي دستبردي عقل و جان را
بسر پايي در آورده جهان را

قبايي و کلاهي سخت فاخر
مرصع کرده از در و جواهر

چو شاه آگه شد از در شب افروز
بپيش خويشتن خواندش همانروز

در آمد هرمز و پيشش زمين رفت
زبان بگشاد و بر شاه آفرين گفت

در و حيران بماند از بسکه نگريست
ز کس پنهان نماند از بسکه بگريست

بجان در عهد بستن آمد او را
رگ شفقت بجستن آمد او را

عجب تر آنکه هرمز نيز در حال
گشاد از پيش يکيک مژه قيفال

نکو گفت اين مثل پير يگانه
که مهر و خون نخسبد در زمانه

چو کوه سيم از آن باهوش آمد
چو دريايي دلش در جوش آمد

زبان بگشاد کاين برنا که امروز
بپيش شه در آمد عالم افروز

چنان مهريم از و در دل برافروخت
که ماه، افروختن زو خواهد آموخت

نظير هر دو تن در هفت اقليم
نبيند هيچکس سيبي بدونيم

يقين دانم که کاري بس شگفتست
که گردون بادل من در گرفتست

بزير پرده بنشست و ندانست
که در پرده چه بازيها نهانست

اگر رازي نهان در پرده داري
بگو با من چرا دل مرده داري

گرت رازيست بامن در ميان نه
که فرمودت که مهري بر زبان نه

مرا در پرده از شه گوهري بود
درخت قيصري را نوبري بود

چو شمعش آتشي بر فرق آمد
تنش در آب اشکش غرق آمد

يکيرا گفت تا هرمز در آمد
زمين بوسيد و نزد قيصر آمد

مرا در شهر خوزان مهربانيست
که باغ خاص شه را باغبانيست

عجب درمانده ام در کار خودمن
که بي پيوندم از روي خرد من

منم امروز بيکس در زمانه
چو من بس بيکسم، زانم يگانه

چو بشنيد اين سخن قيصر ز فرزند
طمع دربست و در پيوست پيوند

دلش در بر گواهي داد صدبار
که نور چشم تست او را نگهدار

چو در کاري، دلت فتوي ده آيد
ز صد مرد گواهي ده به آيد

زبي صبري برفت دل از قرارش
گرفت از مهر دل سر در کنارش

بران کار از ميان جان در استاد
کسيرا سوي خوزستان فرستاد

چو مهمرد از در ايوان درآمد
بخدمت پيش قيصر برسر آمد

چو هرمز ديد حالي پيشش آورد
بحرمت در جوار خويشش آورد

زبان بگشاد و در پاسخ گهر سفت
ز اول تا بآخر جمله بر گفت

ولي در پيشش اول کار سختست
مگر اين بود و اکنون دور بختست

چو قيصر ديد در پيش آن نشاني
دلش خوش شد چو آب زندگاني

نه چندان داد سيم و زر بدرويش
که هرگز در حساب آيد ازان بيش

مي سرزن چنان غواص گشته
که در سر مغز سر رقاص گشته

حريف چرب مغز خشک، درسر
در آب خشک کرده آتش تر

رسن در پاي چنگ افتاده ناگاه
رسن با چنبر دف گشته همراه

چو خسرو شاه را در روم ششماه
مقام افتاد بگرفتش دل از شاه

پدر گفتش چرا از آب رفتي
چو زلف سرکشت در تاب رفتي

اگر هست از پدر چيزيت در خواست
ز تو گفتن، زمن کردن همه راست

مرا چون در رسالت ميفرستاد
بيامد بر سر راه و باستاد

مرا سوگند داد اول که در روم
مقامي نبودت جز وقت معلوم

و گر دارد ز رفتن شاه بازش
ز بيماري فتد در تن گدازش

ز سر مهمرد را چندان عطا داد
که در صد سال دريا آن کجا داد

نکو گفت آن حکيم نکته پرداز
که نيکويي کن و در آب انداز

لبش بوسيد و تنگ آورد در بر
بدو گفت اي مرا چون چشم درسر

چنان آن چست رو چالاک ميرفت
که باد از گرد او در خاک ميرفت

درختان بيخ کنده شاخ رفته
سپه چون مار در سوراخ رفته

گريزان گشته شه در قلعه يي دور
همه کار ولايت رفته از نور

بخوزان آمدند و تيغ در چنگ
بيک هفته نياسودند از جنگ

بآخر ناتوان شد شاه از ان کار
توان شد ناتوان دل در چنان کار

کجايي اي گل بستان جانم
بيا تا چون گلت در دل نشانم

بدينسان بود خسرو قرب يکماه
که تا پيکي در آمد ناگه از راه

ز گلرخ نامه يي آورد شه را
که هين درياب و در پيش آرره را

تويي در نطق، زيبا گوي معني
بسر ميدان برون برگوي معني

زبان گوهري داري گهر پاش
دمي در نامه گلرخ شکر پاش

ز عشق نامش، آتش در جهان زن
بزن، ره بر خيال کاروان زن

کسي عاشق بود کزپاي تافرق
چو گل در خون بود اول قدم غرق

فراقش در ميان خون نهاده
کناري خون از و بيرون نهاده

فراقت آتشي در جانم افگند
چنان کز جان برون نتوانم افگند

بيا تا در درون ميدارمت خوش
که تا بيرون نيارد بر من آتش

چو کوه از غم بريزد در فراقت
گليرا چون بود زين بيش طاقت

ز بس کز درد تو در خون بگردم
ز سر تا پاي گويي عين دردم

چنين يک روز اگر در درد باشي
که من هستم، ننالي مرد باشي

دلم در خانه تن مي ناستد
ز من بگريجت با من مي ناستد

چو چشم مستم از طوفان آبي
ز مستي داد خانه در خرابي

نبودم بيتو يکدم بيغمي من
که صد غم ميخورم در هر دمي من

ندانم بر چه طالع زاده ام من
که در دام بلا افتاده ام من

منم در کلبه احزان نشسته
غريب و بيکس و حيران نشسته

مگر زالي شدم گر چه جوانم
که با سيمرغ در يک آشيانم

دلا تاکي چنين در بند باشي
درين سرگشتگي تا چند باشي

مرا گويند آسان مي نميري
که در عشقش کم جان مي نگيري

چو در يک روز صدره کم نميرم
چرا اين جان پرغم کم نگيرم

و گر در ناله ايم از دل تنگ
بزاري خون چکانم از دل سنگ

توانم ريخت از مژگان چنان در
که گردد از زمين تا آسمان پر

توانم سوخت عالم را چنان من
که ديگر کس نبينم در جهان من

ز بس کز انتظار رويت اي ماه
نهادم گوش بر در، چشم بر راه

چو در جان خودت پيوسته بينم
چرا پس ز انتظار تو چنينم

همه روزم بغم در تاشب آيد
چو شمعم خودبشت جان بر لب آيد

از اينسان منتظر بنشسته تاکي
بروز و شب دلي در بسته تاکي

مرا گنجي روان از چشم از انست
که در چشم من آن گنج روانست

ازان در خاک ميگردم چنين خوار
که چشم من چو درياييست خونبار

بدريا در تيمم چون توان کرد
ولي هم کي وضو از خون توان کرد

زعشقت چون دلم در سينه خونشد
چنان رفت او که از چشمم برونشد

چو پيوسته مرا از دل برايد
نيم نوميد کاخر در برايد