هيلاج نامه عطار

به بين تا چند بارت باز گفتم
در اسرار هر نوعي بسفتم

هر آن کو مصطفي در خود عيان ديد
ز ديد مصطفي بس ديد جان ديد

ازو بشناس اينجا قربت دوست
کزو اينجا رسي در حضرت دوست

بدان احمد که احمد يافت در خويش
حجاب عشق را برداشت از پيش

بنورش راه کرد او سوي منزل
بمنزل در رسيد و گشت کامل

بنورش راه شرع حق عيان يافت
بمنزل در رسيد و جان جان يافت

بنورش گر در اينجا راز بيني
مر او را هم ز خود مي باز بيني

بنورش هر چه ديدم راز ديدم
که اورا در حقيقت باز ديدم

بدين ما در اينجا سر فرود آر
که از دينم به بيني تو رخ يار

بدين ما هر آنکو رغبت آرد
دمي در دين ما او پاي دارد

اگر از نيستي ره باز بيني
تو هم در نيستي اين راز بيني

ز هستي گر رسي در نيستي باز
تو اندر نيستي گردي سرافراز

ز هستي گررسي در قربت دوست
حقيقت نيست بيني حضرت دوست

چو اول مي نداني وحدت کل
چگونه رهبري در حضرت کل

از اول شو خبردار يقين تو
در آخر اول اينجاگه ببين تو

دلي بايد در اينجا صاحب اسرار
که از اول بود شيخا خبردار

مرا مقصود اول ذات جانان
کنون اعيان در اين ذرات جانان

مرا مقصود از اول يار بوده است
کنون اينجا در اين گفتار بوده است

در اول نيستت بود اينزمان هست
کجا او را هلم او را من از دست

برين دست بريده گوش دارم
ورا کز وي در اين سر هوش دارم

در آخر اولم شيخا ببين باز
چه ميخواهي ز اول راز آغاز

در آخر اولم اينجا نظر کن
ز اول بود جانت را خبر کن

در آخر اولم شيخا پديد است
ابا تو اندرين گفت و شنيد است

در اين حق اليقين راه بينان
ترا تقرير کردم هان يقين دان

مشو بيرون ز خود يکذره اينجا
که تا در حق نباشي غره اينجا

سخنهايم همه با تست در ديد
نه با ديگر بصورت عين تقليد

عيان بنمايمت در ديد بيچون
يکي گردانمت من بيچه و چون

چو جانان آفتاب و ماهتاب است
که خورشيد و مهش در تک و تابست

حقيقت از يکي اعيانست پيدا
اگر نه در دوئي جانست پيدا

چو در اعيان خود راهي نبردي
نه صافت خوانم اينجا و نه دردي

همه اينجا توئي بيشک حقيقت
که پيدائي يکي در يک حقيقت

ز پيدائي خود هستي يگانه
تو خواهي بود با خود در ميانه

تو خواهي بود شيخ و کس نباشد
بجز تو در جهان بس نباشد

همه مردان ز ديد خود بمردند
از آن در راه معني گوي بردند

بکنج خلوت خود در يکي باش
تو ذات صرف اينجا بيشکي باش

به از خلوت مدان گر راز داني
که در خلوت رسد سر معاني

به از خلوت چه باشد نزد عشاق
که در خلوت شدند ايشان يقين طاق

حضور خلوت عشاق در ياب
ازين عين دوئي خود طاق درياب

دمي با يار به از ملک عالم
چه ميگوئي چه ميجوئي در ايندم

بخلوت يکزمان بنشين تو فارغ
که در خلوت شوي ايشيخ بالغ

که در خلوت نشستن آن نشايد
که جز جانان نه بيند ديد بايد

ابا جانان چنان مشتاق باشد
که در جانان حقيقت طاق باشد

حضورش از يکي آيد پديدار
شود در هر دو عالم صاحب اسرار

حضورش بيشکي در يک نمايد
ز ديد عشق ما پيدا نمايد

اگر بي شرع آيد فرع دانش
بجز زنديق در اين سر مخوانش

اگر بسپارد اينجاگه ره شرع
بخلوت در بيابد مر شه شرع

حقيقت چون در خلوت نشيني
يقين بايد که جز يکي نه بيني

نه اندر بند آن باشي که آندست
ترا بوسند در خلوت جهان دست

که خود را دوست داري در بر خلق
همي ترسي تو از خير و شر خلق

بنام و ننگ اينجا در نمازي
تو پنداري که بيشک کارسازي

بنام و ننگ در مکري بمانده
ز سر عشق يک نکته نخوانده

اگر رويت حقيقت در خدايست
ابا او باش کو خود رهنمايست

طمع زين ناگهان آخر ببر تو
شنو اين نکتهاي همچو در تو

بجز حق اينهمه باطل شناسم
از اينان کي در اينمعني هراسم

چو ذات حق در ايشانست موجود
مرا آن ذات بد از جمله مقصود

که چندي درميانه اينچنين اند
گمان در پيش کرده بي يقين اند

درين ره مر مرا داده است تحقيق
همي بينم در اينجا اهل توفيق

مر اين اسرار ايشيخ جهان تو
هميگويم که هستي در ميان تو

نميدانند هر چندي سر از پاي
رموز ما در اينجاگاه بگشاي

حقيقت ديده ام هم مغز و هم پوست
اگرچه در حقيقت اينهمه اوست

نظام کار عالم ار بدانست
که نيکان را عياني در عيانست

چنين افتاده از شرع در فرع
که تا تو بازداني اصل با فرع

که ره بسبوده ايد اندر خدائي
شما را مي نه بينم در خدائي

ز عزلت يافتم اسرارها کل
از آنم در همه ديدارها کل

اگر عزلت گزيني همچو عنقا
تو در خلوت شوي ايشيخ يکتا

اگر عزلت گزيدي در خودي تو
برون آيي ز نيکي و بدي تو

جهان و هر چه در روي جهان است
همه از ذات حق عکسي عيان است

جهان بيگانه دان ايشيخ اينجا
در آن ديوانه دان شيخ اينجا

جهان بگذار شيخ و در نهان شو
چو کردي پشت بر وي جان جانشو

جهان بگذار شيخ و راستي کن
ز ديد او نظر در کاستي کن

جهان بگذار تا جاويد گردي
تو در عين عيان خورشيد گردي

جهان بگذار و در يکي قدم زن
وگرنه راه مردان قدم زن

ره مردان طلب تا ديد يابي
عيان ذات در توحيد يابي

ره مردان طلب تا در نمودت
نمايند از حقيقت بود بودت

ره مردان طلب در شادکامي
چرا اندر پي ننگي و نامي

ره مردان يقين منصور کل يافت
يقين در راه ايشان رنج و دل يافت

ره مردان يقين منصور ديده است
از آن درراه کل در نورديده است

ره مردان منم کل باز ديده
يقين در راه ايشان راز ديده

ره مردان منم کرده در آفاق
شده درراه مردان بيشکي طاق

ره مردان منم کرده حقيقت
زده دم از طريقت در شريعت

ره مردان منم کرده شده در کل
از اول آخرم کرده شده کل

رسيدم تا بمنزل در يکي من
حقيقت سير کردم بيشکي من

رسيدم تا بمنزل در نمودار
نديدم هيچ چيزي جز رخ يار

رسيدم تا الست خويش ديدم
نمود ذات کل در پيش ديدم

ره سير و فنا کردم بتحقيق
در آخر شيخ بازم داد توفيق

ره سير و فنا کن اندرين راه
که تا تو هم رسي در حضرت شاه

ره شرعست اندر شرع شو دوست
بشو در خلوت و هر سو مرو دوست

ره شرع است اندر شرع شو شيخ
نشين در خلوت و هر سو مرو شيخ

ره شرعست راهت با نشان است
در آخر يار بيشک بي نشان است

ره شرعست طاعت کن درينراه
که در طاعت بيابي مر رخ شاه

رهت شرعست هر طاعت کن اينجا
که از طاعت شوي در جان مصفا

براه شرع هر کو يافت مقصود
حقيقت يافت در ديدار معبود

براه شرع هر که رفت جان شد
چو جان در جمله عالم عيان شد

براه شرع هر کو گشت جانباز
در اينجا يافت اين راز نهان باز

براه شرع هر کو جانفشان شد
حقيقت در شريعت جان جان شد

براه شرع هر کو در فنا شد
ز بعد آن فنا ذات خدا شد

براه شرع شيخا رفته ام من
سخن در شرع جمله گفته ام من

براه شرع احمد راز ديدم
حق الحق در يکي صد راز ديدم

دل صديق ميبايد درينراه
که از جانان شود در آخر آگاه

دل صديق ميبايد که جانان
به بيند او در اينجا گاه اعيان