ديوان عطار

در ميانم با غم عشقش چو شمع
گرچه چون اشک از کناري مانده ام

بي گل رويش در ايام بهار
چون بنفشه سوکواري مانده ام

ديده ام ميگون لب آن سنگدل
سنگ بر دل در خماري مانده ام

چون دهان او نهان شد آشکار
در نهان و آشکاري مانده ام

گه به دربند رهي دور و دراز
گه به چين در اضطراري مانده ام

زلف چون دربند روم روي اوست
من چرا در زنگباري مانده ام

مي شمارم حلقه هاي زلف او
در شمار بي شماري مانده ام

روزگاري مي برم در زلف او
بس پريشان روزگاري مانده ام

راستي آن است که از هيچ وجه
من نه درين و نه در آن بوده ام

هيچ نمي دانم و در عمر خويش
منتظر يک همه دان بوده ام

روي تو در حسن چنان ديده ام
کاينه هر دو جهان ديده ام

هست در آيينه نشان صد هزار
واينه فارغ ز نشان ديده ام

يک همه دان در دو جهان کس نديد
چون دو جهان يک همه دان ديده ام

جمله مردان جهان ديده را
در غم اين نعره زنان ديده ام

در گوشه اي نشسته بسي خون بخورده ام
بر جايگه فسرده بسي ره بريده ام

هر روز در خزانه عطار کمتر است
دري که از سفينه دانش گزيده ام

از بي نمکي و بي قراري
در سيخ جهد که من کبابم

در پاي فتاده ام چو زلفت
زين بيش چو زلف خود متابم

در صفات لبت از غايت عجز
عقل را کند زبان مي يابم

آنچه از خلق نهان مي جستم
در جمال تو عيان مي يابم

گر دين و دلم ز دست شد شايد
چون حلقه زلف توست در دستم

دست آويزي نکو به دست آمد
در زلف تو دست تا بپيوستم

در سينه دريچه اي پديد آمد
بسيار بر آن دريچه بنشستم

طاقت چو نداشتم شدم غرقه
زان صيد که اوفتاد در شستم

خود تو داني کز اشتياق تو بود
در دو عالم به هرچه پيوستم

دوش عشقت درآمد از در دل
من ز غيرت ز پاي ننشستم

گفت بنشين و جام و جم در ده
تا ز جام جمت کني مستم

چون شوم من وراي هر دو جهان
ماه و ماهي فتاد در شستم

چو در لاکون افتادم چو عطار
بلند کون بودم، کرد پستم

خرقه را زنار کردم، خانه را خمار کردم
گوشه در باز کردم، زان ميان مردانه جستم

دي در صف اوباش زماني بنشستم
قلاش و قلندر شدم و توبه شکستم

در صومعه صوفي چه شوي منکر حالم
معذور بدار ار غلطي رفت که مستم

ملامت آن زمان بر خود گرفتم
که دل در مهر آن دلدار بستم

چند گويم ز خود که در ره عشق
جرعه اي خوردم و ز خود رستم

ساقيا درد درد در ده زود
که به يک درد توبه بشکستم

هرچه کردم به عمرهاي دراز
زان همه حسرت است در دستم

صد هزاران سود کردم در دو کون
گر ز عشق تو زياني داشتم

در صفات روي چون خورشيد او
سر مگر بر آسماني داشتم

چون نديدم خويش را در خورد او
اين مصيبت هر زماني داشتم

بر تن عطار هر مويي که بود
در خروشي و فغاني داشتم

مردم آبي چشمم را درين درياي اشک
گاه در خون غوطه گاه از آه منبر يافتم

کي نمايد آب رويم در چنين دريا که من
روي خود چون مرد درياي مزعفر يافتم

منت ايزد را که اين دريا اگر آبم ببرد
در عوض چشمم ازو درياي گوهر يافتم

گرچه درياي فلک را گوهر بسيار هست
دايمش در جنب اين دريا محقر يافتم

چون درافتادم به پندار بقا
در بقا خود را پريشان يافتم

خود چه بحر است اين که در عمري دراز
هرگزش نه سر نه پايان يافتم

شمع هاي عشق از سوداي دوست
در دل عطار سوزان يافتم

ديده اخترشمار من ز تيزي نظر
سفت هر گوهر که در درياي گردون يافتم

مردم چشمم که شبرنگش طبق مي آورد
گرم مي تازد از آتش غرقه در خون يافتم

نيز دريا را کنار خشک نتوان يافتن
زانکه چون دريا کنار از در مکنون يافتم

چون بهار عمر را ليلي به کام دل نبود
هر بهاري در غم ليليش مجنون يافتم

دوش دل را در بلايي يافتم
خانه چون ماتم سرايي يافتم

همچو گويي در خم چوگان عشق
خويش را نه سر نه پايي يافتم

مردم چشم خودش خوانم از آنک
دايمش در ديده جايي يافتم

در هواي او دل عطار را
ذره کردم چون هبايي يافتم

باز چون سايه اي همه روزش
در بدر از پيت دوان گفتم

ماه رويا هنوز يک موي است
هرچه در وصل آن ميان گفتم

گفته بودم که در تو بازم سر
بي توام ترک سر از آن گفتم

در تو نگرفت از هزار يکي
گرچه صد گونه داستان گفتم

درياي غم تو موج مي زد
من روي به موج در نهادم

گفتي سفري بکن که در راه
از بهر تو صد خطر نهادم

در آتش دل بتافتم گرم
از هر داغي که بر نهادم

از مال جهانم نيم جان بود
با درد تو در ميان نهادم

از در سرشک و گوهر اشک
بس گنج که رايگان نهادم

آن سر که ببند کس نيايد
از دست تو در جهان نهادم

کز يک دم خويش هفت دوزخ
در جنب نه آسمان نهادم

بس شب که در اشتياق رويت
سر بر سر آستان نهادم

بس روز که دل کباب کردم
در پيش سگانت خوان نهادم

سوداي تو سر چو بر نمي تافت
با مغز در استخوان نهادم

چه سود که بي تو بر من آمد
هر تير که در کمان نهادم

گر کار دلم ز دست بگذشت
تا در خطر هزار دردم

روزي نه به اختيار مي رفتم
در دفتر عشق تو نظر کردم

زآن روز که پرده تو جان ديدم
سوراخ به جان خويش در کردم

آنگه که دلم چو آفتابي شد
در خود همه چون فلک سفر کردم

چون کنم در روي چون ماهت نظر
کز فروغ تو نظر مي سوزدم

بي جگر خوردن دمي در من نگر
کز جگر خوردن جگر مي سوزدم

تا قدم از سر گرفتم در رهش
از قدم تا فرق سر مي سوزدم

در سفر عشق چنان گم شدم
کز نظر هر دو جهان گم شدم

سايه يک ذره چه سان گم شود
در بر خورشيد چنان گم شدم

مرده چگونه بر سر دريا فتد ز قعر
من در ميان آتش عشقت چنان شدم

چون دلم در آتش عشق اوفتاد
مبتلاي درد بي درمان شدم

مدتي رنجي کشيدم در جهان
جان و دل درباختم سلطان شدم

همچو مرغي نيم بسمل در فراق
پر زدم بسيار تا بي جان شدم

چون بقاي خود بديدم در فنا
آنچه مي جستم به کلي آن شدم

نامه عشقت بخواندم عاشق دردت شدم
حلقه زلفت بديدم حلقه در گوش آمدم

خواب خرگوشم بسي دادي ندانستم وليک
هم به آخر در جوال خواب خرگوش آمدم

در فرقت آن نازنين گشتم همه روي زمين
گويي نبودم پيش ازين عاشق هم اکنون آمدم

بنهاده ام قدم به حرمگاه فقر در
تا هرچه بود از همه بيرون نيامدم

منت خداي را که اگر بود و گر نبود
در زير بار منت هر دون نيامدم

هرچيز که داشتم تر و خشک
از اشک به آب در فکندم

تا من سخن رخ تو گفتم
بس تاب که در قمر فکندم

تا من صفت لب تو کردم
بس سوز که در شکر فکندم

بي خوشه زلفت آتشي صعب
در خرمن خشک و تر فکندم

از حلقه آسمان قمر را
بي چهره تو به در فکندم

تا بگذشتي چو باد بر من
بر خاک فتاده در سجودم

عشقت چو نشست در دلم ساخت
برخاست ز ره زيان و سودم

چون نيک به خود نگاه کردم
من خود به ميانه در نبودم

به حلق آمده جان در درون هر حلقه
هزار عاشق گم کرده پا و سر ديدم

چگونه شور نيارم ز آرزوي لبت
کز آرزوي لبت شور در شکر ديدم

چو در صفات توام آبروي مي بايست
فريد را سخني همچو آب زر ديدم