ديوان عطار

دل من صاف دين در راه او باخت
که اين دل مست دردي مغانه است

دل بيمار را در عشق آن بت
شفا از نعره هاي عاشقانه است

به بوي دانه مرغت مانده در دام
چه مرغي آنکه عرشش آشيانه است

بدو گفتند چون در دام ماندي
بخور دانه که غم خوردن فسانه است

نگاهي مي کند در آينه يار
که او خود عاشق خود جاودانه است

در بن اين دير درس عشق که گويد
آنکه ز کونين بي نشان و نشانه است

عشق که اندر خزانه دو جهان نيست
در بن صندوق سينه کنج خزانه است

تا که زبانم به نطق عشق درآمد
در دل عطار صد هزار زبانه است

کور مادرزاد آيد کل خلق
در بر آن حسن جاويدان که هست

از شفق در خون بسي گشت و نيافت
چون تو خورشيدي درين دوران که هست

آفتاب از شرم رويت هر شبي
در سياهي شد چنين پنهان که هست

ني چه مي گويم فلک گويي است بس
در خم آن زلف چو چوگان که هست

وي عجب در جنب عشق عاشقانت
شبنمي است اين جمله باران که هست

مگر افتاد پير ما بر آن قوم
مرقع چاک زد زنار در بست

سياهيي که در هر دو جهان بود
فرود آمد به جان او و بنشست

نقاب جان او شد آن سياهي
سياهي آمد و در کفر پيوست

چو آب خضر در تاريکي افتاد
کنون هم او ز خلق و خلق ازو رست

از ناز برکشيده کله گوشه بلي
در گوش کرده حلقه معشوقه الست

برخاستند از سر اسرار هر دو کون
چون شاه عشق در دل ايشان فرو نشست

در قعر بحر نور فرو خورده غوطها
وز شوق ذوق ملک عدم نيستي به هست

چون تويي محرم مرا در هر دو کون
خلق عالم جمله نامحرم به است

رنگ بسيار است در عالم وليک
بر رکوي عيسي مريم به است

هر که را در هر دو عالم قبله اي است
گرچه نيست آگاه آنکس سوي اوست

هم زمين از راه او گردي است بس
هر فلک سرگشته اي در کوي اوست

تا که بويي يافت عطار از درش
دل نمي داند که در پهلوي اوست

پر زنان در پيش شمع روي تو
جان ناپرواي من پروانه اي است

بر سر موي است جان کز ديرگاه
يک سر موي توام در شانه اي است

مرغ آدم دانه وصل تو جست
لاجرم در بند دام از دانه اي است

گر مرا در عشق خود فاني کني
باقيت بر جان من شکرانه اي است

بيدقي عطار در عشق تو راند
گر به فرزيني رسد فرزانه اي است

چون کار جهان فناي محض است
چندين تک و پوي در جهان چيست

جان در تو ز خويشتن فنا شد
زان بي خبر است جان که جان چيست

هر دم گرهي عظيم افتد
در پرده گره گشاي من کيست

در عشق قرار بي قراري است
بدنامي عشق نام داري است

شاهي که همه جهانش ملک است
در دشت ز بهر يک شکاري است

آن را که گرفت عشق تو نيست
در معرض صد گرفتکاري است

سر مويي نمي داني ازين سر
تو را گر در سر مويي رضا نيست

خيال کژ مبر اينجا و بشناس
که هر کو در خدا گم شد خدا نيست

چو تو در وي فنا گردي به کلي
تو را دايم وراي اين بقا نيست

چون نماني تو، تو ماني جمله و اين فهم را
در خيال آفرينش هيچ استظهار نيست

هر که درين درد گرفتار نيست
يک نفسش در دو جهان کار نيست

پرده اين راز که در قمر جان است
جز قدح دردي خمار نيست

کعبه جانان اگرت آرزوست
در گذر از خود ره بسيار نيست

پرده پندار بسوز و بدانک
در دو جهانت به ازين کار نيست

تا بگريم در فراقت زار زار
عالمي خون جگر بايست نيست

چون بدادم دل به تو بر يک نظر
در منت به زين نظر بايست نيست

در زير خاک چون دگران ناپديد شو
اين است چاره تو چو جانان پديد نيست

جان ناپديد آمد و در آرزوي جان
از بس که سوخت اين دل حيران پديد نيست

در جشن مي عشق که خون جگرم ريخت
نقل من دلسوخته جز خون جگر نيست

جانا اگرم در سر کار تو رود جان
از دادن صد جان دگرم بيم خطر نيست

در گلبن آفرينش امروز
از روي تو گل شکفته تر نيست

کفر است قلاوز ره عشق
در عشق تو کفر مختصر نيست

در ره عشاق نام و ننگ نيست
عاشقان را آشتي و جنگ نيست

پيک راه عاشقان دوست را
در زمين و آسمان فرسنگ نيست

ساقيا خون جگر در جام ريز
تا شود پر خون دلي کز سنگ نيست

راست نايد نام و ننگ و عاشقي
درد در ده جاي نام و ننگ نيست

در فراق تو تشنه مي ميرم
کز لبت قطره اي زلالم نيست

هر که در عشق ذره ذره نشد
پيش خورشيد پاي کوبان نيست

سر درين راه باز و پا در نه
زانکه ره را اميد پايان نيست

اي دل سوخته در درد بسوز
زانکه جز درد تو درمان تو نيست

عاشقان چون حلقه بر در مانده اند
زانکه نزديک تو کس را راه نيست

زاد راه مرد عاشق نيستي است
نيست شو در راه آن دلخواه نيست

در بن اين دير اگر هست ميت آرزو
درد خور اينجا که دير موضع نظاره نيست

عشق وقف است بر دل پر درد
وقف در شرع ما بهايي نيست

نه چرخ کلاه فرق عشق است
پس در خور آن کلاه روي است

تا اين رويش نگردد آن روي
او را همه در گناه روي است

هر ذره که هست در دو عالم
او را سوي پيشگاه روي است

تو مرد نازکي آگه نه کاينجا
هزارن مرد را زه در گلوي است

نبيني روي او يک ذره هرگز
تو را يک ذره گر در خلق روي است

دلا، کي آيد او در جست و جويت
که او دايم وراي جست و جوي است

گرت او در کشد کاري بود اين
که گر کار تو کار شست و شوي است

کور است کسي که هر زماني
در ديد تو ديده دگر داشت

مرغي بپريد در هوايت
کز شوق تو صد هزار پر داشت

در شوق رخ تو بيشتر سوخت
هر کو به تو قرب بيشتر داشت

در عشق رخ تو يک سر موي
ننهاد قدم کسي که سر داشت

بس مرده که زنده کرد در حال
بادي که به کوي تو گذر داشت

خوارم کردي چنان که عشقت
بر خاک درم چو خاک در داشت

در پيش لبت ز شرم بگداخت
هر شيريني که آن شکر داشت

در جنب لب تو آب حيوان
هر شيوه که داشت مختصر داشت

بر گرد ميان تو کمر گشت
آن حرف که در ميان کمر داشت

چون روي تو زير پرده زلف
چه صد که هزار پرده در داشت

در هر بن موي بي رخ تو
عطار هزار نوحه گر داشت

خازن خلد هشت خلد بگشت
در خور جام تو شراب نداشت

پايم ز دست واقعه در قير غم گرفت
کارم ز جور حادثه از دست درگذشت

در عشق تو عقل سرنگون گشت
جان نيز خلاصه جنون گشت

آن مرغ که بود زيرکش نام
در دام بلاي تو زبون گشت

تا دور شدم من از در تو
از ناله دلم چو ارغنون گشت

اي دلم مست چشمه نوشت
در خطم از خط سيه پوشت

ياد کن از کسي که در همه عمر
نکند لحظه اي فراموشت

تا دل من راه جانان بازيافت
گوهري در پرده جان بازيافت

دل که ره مي جست در وادي عشق
خويش را گم کرد ره زان بازيافت

آنچه خلق از دامن آفاق جست
او نهان سر در گريبان بازيافت

چون صبا چاک کرد دامن گل
نافه مشک در گريبان يافت

مي خور و شاد زي که خوشتر ازين
يک نفس در دو کون نتوان يافت

مي به عطار ده به سرخي لعل
که زمي جان چو در درخشان يافت

تا دل ز کمال تو نشان يافت
جان عشق تو در ميان جان يافت

جان بود نگين عشق و مهرت
چون نقش نگين در آن ميان يافت

فرياد و خروش عاشقانت
در کون و مکان نمي توان يافت

هرچيز که جان ما همي جست
چون در تو نگاه کرد آن يافت

هر مقصودي که عقل را بود
در شعله روي تو عيان يافت