ديوان انوري

به حکمتي که خلل اندرو نيابد راه
ز مهر و ماه گشاده در آن مکان بيرق

که بارد از دهن ابر بر صدف لؤلؤ
که پوشد از اثر صنع در سمن قرطق

دوات در طلب آب لطف تو دلخون
قلم ز هيبت نام بزرگ تو سرشق

چو در مديح امير و وزير عمر گذشت
چه سود خواندن اخبار بلغه و منطق

منم سوار سخن گرچه نيستم در زين
ز درگه ملکان خنگ و ابرش و ابلق

يارب چگونه در سر کلکي توان نهاد
چندين هزار تعبيه از کار و بار ملک

آن در ازل بکرد به يکبار ثبت حکم
وين تا ابد بساخت به يکبار کار ملک

عمريست تا که نشو نبات فساد نيست
با آفتاب راي تو در نوبهار ملک

بر شير مرغزار فلک تب کمين کند
گر بگذرد به عهد تو در مرغزار ملک

چون خوانمت وزير که صد پادشا نشاند
توقيع تو ز تاجوران در ديار ملک

خورشيد روزکي دو سه پيش از وزارتت
بر پاي کرد نوبتئي در جوار ملک

اي ملک در بسيط زمين خواستار تو
واندر بسيط او همه کس خواستار ملک

تا روزگار دست تصرف همي کند
اندر نهان ملت و در آشکار ملک

اي در تصرف تو جهان تا ابد مباد
يک روزه روزگار تو جز روزگار ملک

بر درگهت رکوع وضيع و شريف عصر
در مجلست سجود صغار و کبار ملک

بسته گرد موکبت صد پرده بر روي سماک
کرده نعل مرکبت صد رخنه در پشت سمک

حذ و قدر بندگان نيکو شناسد پادشاه
خود تفاوت در عيار زر که داند جز محک

ملک بخشاينده در حرمان ميمون خدمتت
چون خلافت بي علي بودست و بي زهر افدک

وحش و طيرت بصورت و بصفت
همه همراز در شتاب و درنگ

آنکه عدلش در انتظام امور
شکل پروين دهد به هفتو رنگ

وانکه سهمش در انتقام حسود
ناف آهو کند چو کام نهنگ

تا بود پشت و روي کار جهان
گه شکر در مزاج و گاه شرنگ

در آن بنفشه به جاي خاره صلب
وزين پشيزه بريزد ز پشت ماهي دال

به بند چرخ بدم بسته تاکنون که گشاد
خداي بر من و بر ديگران در اقبال

به ايمني و خوشي در سراي عمر بمان
بفرخي و فرح بر سرير ملک ببال

حق آنرا که زبر دست جهاني کردت
که مرا بيهده بي جرمي در پاي ممال

هفته اي هست که در دست تجنيست اسير
به حديثي که چو موي کف دستست محال

ور چنانست که خشنودي تو در آن هست
کاندرين روز دو عمرم که مبيناد زوال

به چنين جرم و تجني که مرا افکندند
اي خداوند خدا را مفکن در اقوال

ايا محامد تو نقش گشته در اوهام
و يا مآثر تو وقف گشته بر اقوال

وگرنه در دو سه موسم ز طبع چون آتش
قصيده هات بياورد مي چو آب زلال

در اين مقابله يک بيت ازرقي بشنو
نه بر طريق تهجي به وجه استدلال

چيده گوش از نطق تو در ثمين
ديده چشم از کلک تو سحر حلال

اي جوانمردي که در ايام تو
هست کمتر ثروت آمال مال

آز را از کثرت برت گرفت
در طباع اکنون ز استغنا ملال

پاي دور فلک و دست قضا
لنگ در تربيت خصمت و شل

در بحر علم کشتي علم تو مي رود
بي بادبان عشوه و بي لنگر حيل

در باغ علم همچو گل نوشکفته باش
دشمنت چو به برگ گل تر درون جعل

به مثالي که به چيزيش مثل نتوان زد
جز به عالي در دستور جهان صدر اجل

بس بقايي نبود خصم ترا در دولت
چه عجب رايحه گل ببرد روح جعل

بنده ساليست که تا در کنف خدمت تو
غم ايام نخوردست چه اکثر چه اقل

لله الحمد که تا حشر نمي بايد بست
در قطار تعبش نيز نه ناقه نه جمل

انتقام تو نه آن اخگر اخترسوزست
که در امعاي شترمرغ پذيرد تحليل

تا توانند که در تربيت روح نهند
آب حيوان را بر آتش دوزخ تفضيل

فلک از رشک رتبت و شرفت
در ازل جامه رنگ کرده به نيل

تويي آن کس که در سخا آيد
پشه تو به چشم گردون پيل

منم آن کس که در سخن شايد
موزه من زمانه را منديل

گرچه در هر سخن نهد فلکم
بر جهان و جهانيان تفضيل

زهره در بزم خسرو از پي لهو
به کفي بربط و به ديگر جام

دلو کيوان در اوفتاده به چاه
ماهي مشتري رميده ز دام