ديوان صائب

سير چشمي در بساط عالم ايجاد نيست
رشته را گوهر، گهر را رشته اينجا مي خورد

شعله خاشاک را پا در رکاب رحلت است
گرمي هنگامه خط زود بر هم مي خورد

گر چنين خواهد دواندن ريشه در دلها نفاق
التيام جوهر (و) شمشير بر هم مي خورد

چون غرض در آشنايي نيست، مي دارد بقا
صحبت ياران خالص دير بر هم مي خورد

راست کيشان را سرانجام سفر باشد يکي
در حوالي هدف صد تير بر هم مي خورد

بيدلان در پنجه خار حوادث عاجزند
پنجه شيران کجا زخم نيستان مي خورد؟

چند صائب سر به زانو در غم زلفش نهم؟
عاقبت مغز مرا فکر پريشان مي خورد

کشتي سنگين رکاب از گل نمي يابد خلاص
در ضمير خاک آخر غوطه قارون مي خورد

استعانت جويد از سيلاب در تعمير تن
هر که از خاکي نهادان باده افزون مي خورد

برگ سبزي نيستم ممنون چرخ و انجمش
مرغ در کنج قفس روزي ز بيرون مي خورد

خون چو گردد مشک هيهات است ماند در وطن
نافه را بيهوده آهوي ختن مي پرورد

گلرخان را مي دهد تعليم عاشق پروري
گل که بلبل را در آغوش چمن مي پرورد

صبح بيداري ندارد در پي اين خواب گران
ورنه طوفان بارها بر روي بختم آب زد

نيست راه خار در پيراهن عريان تني
شعله آفت سر از خاکستر سنجاب زد

خال ليلي جامه در نيل مصيبت مي زند
تا کدامين سنگدل يارب به مجنون سنگ زد

شير در دست هجوم مور عاجز مي شود
چون تواند پنجه مژگان با خط شبرنگ زد؟

نامه سربسته از تاراج مضمون ايمن است
در حريم بيضه مي بايست بر آهنگ زد

هر که بر دار فنا مردانه پشت پا نزد
غوطه در سرچشمه خورشيد چون عيسي نزد

کوه غم شد آب از فرياد عالمسوز من
کيست ديگر در دل شبها به فريادم رسد؟

بيقرار شوق در يک جا نمي گيرد قرار
اول سيرست چون سالک به منزل مي رسد

بس که در زلف تو دلهاي اسيران آب شد
حلقه هاي زلف يکسر حلقه گرداب شد

من چه خاشاکم، که در بحر فلک ماه تمام
ز اشتياق ماهي سيمين او قلاب شد

شانه از موج طراوت کشتي دريايي است
بس که در زلف تو دلهاي اسيران آب شد

با فقيران دست در يک کاسه کردن عيب نيست
بحر با آن منزلت همکاسه گرداب شد

گر برآرد مي زخود پيمانه ما دور نيست
پنجه مرجان نگارين در ميان آب شد

دل ز پيکان در تن من بيضه فولاد شد
اين خراب آباد آخر آهنين بنياد شد

از دهان باز بودم حلقه بيرون در
تا زبان بستم دلم گنجينه اسرار شد

در شبستان فنا صبح اميدي مي شود
آنچه از انفاس، صائب صرف استغفار شد

بر من از روشندلي وضع جهان هموار شد
خار در پيراهن آتش گل بي خار شد

در شبستان فنا صبح اميدي مي شود
هر نفس کز زندگاني صرف استغفار شد

عالم پرشور بر روشن ضميران دوزخ است
در بهشت افتاد تا آيينه ما تار شد

شبنم گستاخ گردد حلقه بيرون در
هر کجا مژگان من خار سر ديوار شد

از ملامت عاقبت مجنون بيابان گير شد
از زبان خلق پنهان در دهان شير شد

در تماشاگاه عالم ديده حيران ما
واله يک نقش چون آيينه تصوير شد

آبهاي مرده مي گردد نصيب جويبار
در گلو گردد گره اشکي که بي تأثير شد

زود در روشندلان صحبت سرايت مي کند
آب با آن لطف، خونريز از دم شمشير شد

ناقصان را در ترقي خودنمايي لازم است
مشک چون گرديد خون مي بايدش غماز شد

از خط شبرنگ حسن يار عالمسوز شد
در ته خاکستر اين اخگر جهان افروز شد

از کمان حلقه نتوان گرچه تير انداختن
ناوک مژگان او در دور خط دلدوز شد

سير گل بر گوشه دستار مردم مي کند
در گلستان جهان مرغي که دست آموز شد

تا رهم در عالم بي منتهاي دل فتاد
آسمان چون حلقه فتراک بر من تنگ شد

نيست اين افتادگي امروز در طالع مرا
دامن مادر به طفل من کنار بام شد

دست گلها را اگر بسته است غفلت در نگار
پنجه مشکل گشاي نوبهاران را چه شد؟

نيست گر آب مروت در نظر احباب را
گريه مستانه ابر بهاران را چه شد؟

بود خار پيرهن اميد سرسبزي مرا
تخم من تا سوخت در زيرزمين آسوده شد

شمع را در خواب خواهد ديد باد صبحدم
گر چنين خاکستر پروانه خواهد توده شد

شوق تا نعل مرا در آتش سوزان گذاشت
خار صحراي ملامت موي آتش ديده شد

مي زند جوش مي گلرنگ خون در پيکرم
تا لب خونخوار آن شيرين پسر ميخواره شد

در تماشاگاه او چون ديده قربانيان
جمله ايام حياتم صرف يک نظاره شد

حلقه بيرون در گشتم حريم زلف را
استخوانم گرچه از زخم نمايان شانه شد

توتيا شد سنگ طفلان و جنون من بجاست
در کدامين ساعت سنگين، دلم ديوانه شد؟

خار خار آرزو در جان هر کس ريشه کرد
زود چون خاشاک خواهد خرج آتشخانه شد

سرگذشت زندگي و مرگ از صائب مپرس
مدتي در خواب غفلت بود تا افسانه شد

کاش برمي داشت از خاکش در ايام حيات
اين که آخر شمع نخل ماتم پروانه شد

کار مردم جز فضولي نيست در زير فلک
هر که شد مهمان درين غمخانه، صاحبخانه شد

در لباس لفظ، معني خودنمايي مي کند
عشق پنهان بود تا مجنون ما پيدا نشد

درد من خاطر نشان يار بي پروا نشد
خدمت چشم ترم در راه او مجرا نشد

مي کند در ناخنش ني، پرده بيگانگي
هر که از پهلوي لاغر بورياي خود نشد

شد بيابان مرگ غفلت رهروي کز پيچ و تاب
در بيابان طلب زنجير پاي خود نشد

تا قيامت در حجاب ظلمت جاويد ماند
هر که از سوز درون شمع سراي خود نشد

عاشق از پاس ادب در وصل هجران مي کشد
حسرت طوطي زقرب شکرستان کم نشد

بر سرير کامراني تکيه چون يوسف نزد
هر که چندي معتکف در گوشه زندان نشد

تا به بوي گل نشد قانع درين بستانسرا
با حقيري در نظر زنبور صاحب شان نشد

در مذاقش خاک صحراي قناعت تلخ بود
بر سر خوان سليمان مور تا مهمان نشد

کي ندانم نرم خواهد گشت آن ابروکمان
اين کمان سخت در دوران خط آيان نشد

نيست در طالع گشايش عقده بخت مرا
ورنه کوتاهي زسعي ناخن و دندان نشد

نقش در سيماب نتواند گرفتن خويش را
هرگز از آيينه دل هيچ کس خودبين نشد

غوطه در سرچشمه خورشيد عالمتاب زد
شبنم ما خرج دامان گل و نسرين نشد

خانه زنبور شد از گردن افرازي هدف
اين سزاي آن که در اين خاکدان گردن کشد

حسن را در عشق مي جويد دل بيناي ما
بوي يوسف از گريبان زليخا مي کشد

زخمها در چاشني دارد تملقهاي خصم
سنگ نه بهر دوستي دامان سايل مي کشد

از مروت نيست مجنون مرا عاقل شدن
در سر هر کوچه طفلي انتظارم مي کشد

چون توانم پاي در دامن چو بيدردان کشيد؟
خار صحراي ملامت انتظارم مي کشد

صائب آن نخل برومندم که در فصل خزان
خون گل گردن ز جيب شاخسارم مي کشد

در بياباني که ما سرگشتگان افتاده ايم
پاي حيرت گردباد آنجا به دامان مي کشد

تا نمي باقي بود در جويبار آبله
پاي ما کي دست از خار مغيلان مي کشد؟

در حريم خلد اگر با حور همزانو شود
خاطر صائب به خوبان صفاهان مي کشد

حسن از آيينه هاي پاک نتواند گذشت
چشم حيران ماه را در دام روزن مي کشد

تيرگي از مد احسان جان روشن مي کشد
رشته ميل آتشين در چشم سوزن مي کشد

حرف گيران از خموشيهاي ما خونين دلند
بي زباني سرمه در کام سخن چين مي کشد

صائب از در يوزه تحسين ياران فارغ است
اين کلام از دشمن خونخوار تحسين مي کشد

در پري بيش است خجلت کاسه دريوزه را
ماه نو چون گشت کامل زردرويي مي کشد

رنگ در خونم نماند ازبس که کاهيدم زعشق
صيد من از تيغ قال زردرويي مي کشد

گر به ظاهر سرکش افتاده است، اما در لباس
يوسف مغرور بر روي زليخا بشکفد

گر نصيب خار مي گردد گناه قسمت است
اشک شبنم در هواي دامن گل مي چکد

بلبل يکرنگ را گر در جگر خاري خلد
شاهدان باغ را از پيرهن خون مي چکد

ره ندارد جلوه آزادگي در کوي عشق
سرو اگر کارند اينجا بيد مجنون مي دمد

تا نپيوستم به تيغ يار، جان صافي نشد
گرد راه از دامن خود سيل در دريافشاند

برق عالمسوز ما را شهپر پرواز داد
آن که خار از دشمني در رهگذار ما فشاند

نيست عزلت مانع کلفت که دست روزگار
بر گهر گرد يتيمي در دل دريافشاند

دست چون عيسي زدنيا پاک مي بايد فشاند
گرد ره در دامن افلاک مي بايد فشاند

تا به وصل خوشه گوهر رسي در نوبهار
فطره چندي به رنگ تاک مي بايد فشاند

گريه کردن پيش بيدردان ندارد حاصلي
تخم قابل در زمين پاک مي بايد فشاند

عمر رفت و خار خارش در دل بيتاب ماند
مشت خاشاکي درين ويرانه از سيلاب ماند

عقد دندان در کنارم ريخت از تار نفس
رشته خشکي زچندين گوهر سيراب ماند

تن پرستي فرصت ماليدن چشمي نداد
روي مطلب در نقاب پرده هاي خواب ماند

عقل از کار دل سرگشته سر بيرون نبرد
در دل بحر وجود اين عقده گرداب ماند

اهل دردي صائب از عالم دچار ما نشد
در دل ما حسرت اين گوهر ناياب ماند

چشم قرباني نگرداند ورق تا روز حشر
ديده هر کس که در دنبال قاتل ماندماند

تشنه آغوش دريا را تن آساني بلاست
چون صدف هر کس که در دامان ساحل ماندماند