ديوان صائب

نيست در دامن اين دشت، شکاري صائب
که علم چرب کند آه سحرگاهي ما

اثر از گرمروان نيست، همانا گرديد
در دل سنگ نهان آتش اين قافله ها

در رضاجويي حق کوش، نه خشنودي خلق
ترک واجب نتوان کرد به اين نافله ها

اسير بوالعجبي هاي وادي عشقم
که صيد دام نهد در ره کمند آنجا

در آن حريم خموشم که نغمه منصور
شنيده اند مکرر ز هر سپند آنجا

ز سيل حادثه صحرا و کوه در سفرست
چه واکشيده اي، اي خانمان، خراب اينجا

در آفتاب قيامت نمي شوي سيراب
ز تشنگي نشود تا دل تو آب اينجا

در آفتاب قيامت چه کار خواهي کرد؟
اگر به سايه گريزي ز آفتاب اينجا

چگونه مار نپيچد به گردنت فردا؟
ترا که طول امل کرده در مهار اينجا

مبين دلير در آن چشم هاي خواب آلود
که چشم بسته کند صيد، شاهباز اينجا

اگر به سايه بيد احتياج خواهي داشت
در آن جهان، علم آه بر فراز اينجا

در انتظار تو، از جوي شير، چشم بهشت
سفيد گشت، مشو آشيان طراز اينجا

در آفتاب قيامت نمي شوي بيدار
چنين که چشم تو بسته است خواب ناز اينجا

مشو به موي سفيد از فريب غفلت امن
که خواب هاي گران در سحر شود پيدا

اگر به صدق قدم در طريق عشق نهي
ترا ز نقش قدم راهبر شود پيدا

عجب که يک دل خوش در جهان شود پيدا
ز شوره زار کجا گلستان شود پيدا؟

چه خامه ها که در انشاي شوق شد کوتاه
نشد که شيري ازين نيستان شود پيدا

حضور، پرده بينايي است و پنبه گوش
که قدر بلبل ما در خزان شود پيدا

چنين که همت ما را بلند ساخته اند
عجب که مطلب ما در جهان شود پيدا

کدام نوش که در وي نهفته نيشي نيست؟
نفاق بيشتر از دوستان شود پيدا

فساد روي زمين از شراب مي زايد
کدام ديو که در شيشه نيست صهبا را؟

گرفت در عوض آب تلخ، گوهر ناب
چه منت است به ابر بهار دريا را

چه شکرهاست که در خارزار امکان نيست
به غير عشق گرفتاري دگر ما را

اگر چه سگ به مرس مي کشند صيادان
کشيده است سگ نفس در مرس ما را

اگر چه در قفس افتاده ايم از گلزار
ز گل نمي گسلد رشته نفس ما را

شکسته تا نشوي چون حباب هيهات است
که همچو موج کشي در کنار دريا را

غرض رساندن فيض است، ورنه در ايجاد
حباب و موج نيايد به کار دريا را

ضيافتي که در آنجا توانگران باشند
شکنجه اي است فقيران بي بضاعت را

ز همرهان موافق جدا مشو در راه
مکن دو آتشه زنهار داغ غربت را

عنان به دست فرومايگان مده زنهار
که در مصالح خود خرج مي کنند ترا

مخور فريب شکرخند صبح چون طفلان
که چرخ زهر دهد در لباس قند ترا

سپهر سبزه خوابيده اي است در قدمش
به عمر خضر چه نسبت قد بلند ترا؟

تو تا کناره نگيري ز خويش هيهات است
که در کنار کشد بحر بي کنار ترا

نهال قد ترا تا چها بود در سر
که ناز سرو قدان است باغبان ترا

مقام زنده دلان نيست خاکدان جهان
به زندگي مگذاريد در لحد خود را

مجو ز عمر مقدر فزون که اين خواهش
سياه کرد جهان در نظر سکندر را

برون خرام که از انتظار جلوه تو
نفس گره شده در سينه صبح محشر را

عنان برگ خزان ديده در کف بادست
چگونه جمع کنم اين دل مشوش را؟

ز عکس خويش در آيينه روي مي پوشد
چگونه رام توان کرد آن پريوش را؟

ز چهره عرق آلود يار در عجبم
که کرده است چسان جمع، آب و آتش را؟

عنان نخل خزان ديده در کف بادست
چگونه جمع کنم اين دل مشوش را؟

مرا نهال اميد آن زمان شود سرسبز
که نخل موم کند ريشه در دل آتش را

حريم سينه عاشق عجب شبستاني است
که يک هواست در او شمع سور و ماتم را

ز ابر رحمت حق نامه اش سفيد شود
کسي که در گرو مي کند کتاب مرا

فلک عبث کمري بسته در نهفتن من
نهان چگونه کند هاله ماهتاب مرا؟

سياه در دو جهان باد روي موي سفيد!
که همچو صبح، گرانسنگ ساخت خواب مرا

شکست هر که مرا، در شکست خود کوشيد
ز خويش گرد برآورد هر که تاخت مرا

هزار پله سبکبارتر بود قارون
ز تخم هاي اميدي که در گل است مرا

گهر به گرد يتيمي نمي رسد صائب
در آن محيط که اميد ساحل است مرا

ز بار دل چو صنوبر درين شکفته چمن
نهفته در ته هر برگ شيوني است مرا

يکي است مطلب من چون موحدان جهان
دو چشم در ره مطلب چهار نيست مرا

اگر چه حوصله وصل يار نيست مرا
قرار در دل اميدوار نيست مرا

به خوردن دل خود قانعم ز خوان نصيب
دو چشم در گرو انتظار نيست مرا

جز اين که در گذرد از سرمساعدتم
توقع دگر از روزگار نيست مرا

ز شور عشق نمک در خمير من انداخت
به دست لطف عزيزي که مي سرشت مرا

ز روي گرم که در جان شرر گرفت مرا؟
که آفتاب قيامت به بر گرفت مرا

به مدعاي دل آن روز کبک من خنديد
که شاهباز تو در زير پر گرفت مرا

ز طور سرمه حيرت کشد به چشم کليم
رخي که پرتو او در جگر گرفت مرا

همين دلي است که از انتظار مي سوزد
ز روي يار چراغي که در گرفت مرا

که کرده است ترا گرم گفتگو صائب؟
که دل ز ناله گرم تو در گرفت مرا

ز درد و داغ محبت سرشته اند مرا
در آفتاب قيامت برشته اند مرا

شد از رکاب تو پيدا هلال عيد مرا
گشوده شد در جنت ازين کليد مرا

چنان ز تنگي اين بوستان در آزارم
که صبح عيد بود روي گلفروش مرا

چو لاله در چمن از کاسه سرنگوني ها
تهي ز باده نديده است کس اياغ مرا

چنين که لقمه غم در گلوي من گره است
مي حرام بود روزي حلال مرا

چه احتياج دليل است در رحيل مرا؟
چو سيل جذبه درياست بس دليل مرا

هنوز در جگر سنگ بود چشمه من
که عشق کرد به لب تشنگان سبيل مرا

چو آفتاب مرا نيست سيم و زر در کار
که هست چهره زرين خود، خزانه مرا

ز بس که نور بصيرت نمانده در مردم
به نرخ خاک نگيرند توتياي مرا

نهشت سبزه خوابيده در سراسر باغ
به عندليب چه نسبت بود نواي مرا؟

احاطه کرد خط آن آفتاب تابان را
گرفت خيل پري در ميان سليمان را

ز جان درين تن خاکي مجوي جوش نشاط
که در تنور، نفس سوخته است طوفان را

بهار شد که ببندند در گلستان را
شکوفه پنبه شود گوش باغبانان را

در آن سري که بود خارخار شوق، کند
چو گردباد به يک پاي طي، بيابان را

وصال کعبه کسي را که در نظر باشد
به چشم جاي چو مژگان دهد مغيلان را

ز دست جرأت من در وصال ايمن باش
که قرب بحر کند خشک، دست مرجان را

قدم شمرده نهد عقل در قلمرو عشق
ز سنگلاخ خطرهاست شيشه باران را

فريب گريه زاهد مخور ز ساده دلي
که دام در دل دانه است سبحه داران را

ازان گروه طلب چون شکر حلاوت عيش
که در رکاب دويدند ني سواران را

در آن رياض که صائب به نغمه گرم شود
خزان نيفکند از جوش نوبهاران را

چنان به عهد تو آيين سرکشي شد عام
که در بغل ندهد سرو جاي، فاخته را

قرار در تن خاکي مجو ز جان صائب
حضور، پا بر رکاب است کارواني را

خمار نرگس ليلي به چشم مجنون شد
يکي هزار ز چشم غزاله در صحرا

ز جاده ها چو رگ چنگ ناله برخيزد
اگر شود ز لبم پهن، ناله در صحرا

فغان که حلقه سرگشتگي ز حيراني
احاطه کرده مرا همچو هاله در صحرا

مگر نسيم ازان زلف سرگذشتي گفت؟
که لاله ها شده مشکين کلاله در صحرا

به داغ آبله يابند دشت پيمايان
نشان پاي مرا همچو لاله در صحرا

هنوز از اثر دود آه مجنون است
سياه روزن چشم غزاله در صحرا

ترحم است به مجنون من که مي شکند
خمار سنگ ملامت به ژاله در صحرا

به چشم وحشت، مجنون دور گرد مرا
سواد شهر بود داغ لاله در صحرا

گل هميشه بهارست داغ من صائب
اگر بهار زند جوش، لاله در صحرا

کليد قفل تو در اندرون خانه توست
به زور همت خود از جبين گره بگشا

چو ديگران نه به ظاهر بود عبادت ما
حضور قلب نمازست در شريعت ما

اگر در آتش سوزان هزار غوطه خورد
صدا بلند نسازد سپند غيرت ما

چراغ رهگذريم اوفتاده در ره باد
که تا به سايه دستي کند حمايت ما؟

درين حديقه گل، صائب از مروت نيست
که غنچه ماند در جيب، دست رغبت ما

زمين سينه ما درد و داغ پروردست
يکي هزار شود تخم اشک در گل ما

شکست آينه ما و توتيا گرديد
همان خيال تو استاده در مقابل ما

به پيشدستي ما نيست در کرم حاتم
ز آبرو نشود تنگدست، سايل ما

هزار ناخن تدبير غوطه در خون زد
نشد گشاده شود عقده هاي مشکل ما