ديوان شاه نعمت الله ولي

عين آب حيات چشمه ماست
چشمه در چشم و ما به جان تشنه

ديده روشن به نور طلعت اوست
غير او در نظر نگارم نه

نفسي بي هواي سيد خويش
در همه عمر خود برآرم نه

در دو عالم جز يکي دانيم نه
غير آن يک را يکي خوانيم نه

گر خيال غير آيد در نظر
نقش او بر ديده بنشانيم نه

عشق جانان روز و شب در جان بود
يک نفس بي عشق جانانيم نه

عشقبازي آيتي در شأن ماست
عاقلي را نيک مي دانيم نه

درد دردش همچو سيد مي خوريم
در پي دارو و درمانيم نه

صورتي در آينه بنمود تمثالش عيان
شد ز عکس نور آن معني مصور آينه

گر بود آئينه روشن روي بنمايد ترا
ورنه کي بيني جمالش در مکدر آينه

بر نداري آينه از پيش رويش يک زمان
همچو سيد گر ببيني روي خود در آينه

روي او در آينه بيند عيان
هر که را باشد منور آينه

ساغري مي نوش کن شادي ما
نعمت الله را ببين در آينه

روشن است آئينه گيتي نما
حسن او پيدا شده در آينه

عشق در دور است از آن دوران او
دايما باشد مدور آينه

آينه داريم دايم در نظر
مظهر ما او و مظهر آينه

گوهري را در صدف بنهاده اي
چشم ما را عين دريا کرده اي

ديده اهل نظر ديدي بسي
در نظر ما را چو نور ديده اي

گر چو سيد سوختي در آتشش
چون شرر بر جان چرا لرزيده اي

عقل دورانديش ما در عشق تو
نيست الا بيدلي ديوانه اي

غرقه خوناب دل شد چشم ما
در نظر داريم از آن دردانه اي

از فروغ آفتاب روي او
ماه روئي هست در هر خانه اي

در چشم ما نظر کن تا نور او ببيني
روشن بتو نمايد منظور بي حجابي

مانند گفته ما خواننده اي نخواند
قولي به اين لطيفي ننوشته در کتابي

در چشم روشن ما غيري نمي نمايد
چشمي که غير بيند دارد خيال خوابي

چو يارم دلبري ديگر نيابي
چنان دلبر در اين کشور نيابي

اي خواجه در حجابي از خود صفا نيابي
تا ترک خود نگوئي هر گز خدا نيابي

ما چشمه حياتيم تو تشنه در بيابان
تا آب ما ننوشي ذوقي ز ما نيابي

گم ساز خويشتن را در کوي عشقبازان
تا گم نگردي از خود گم کرده وا نيابي

جام گيتي نما بدست آور
آفتاب است و در قمر يابي

از خود بخري به خود فروشي
در بيع و شري چه اوستادي

در خرابات گرد مي گردم
خوش بود گر تو هم روان گردي

به چشم خود بديدي حسن خود را
جمال خود در آئينه نمودي

بي خنده گل نواي بلبل
در گلشن او که مي شنودي

از بدي هيچ سود نتوان يافت
خود زيان نيست در نکوکاري

ما چنين مست و تو چنان مخمور
در چه انديشه و چه پنداري

مو به مويت حساب خواهد بود
در چه انديشه و چه پنداري

گر به رند اقتدا کني صوفي
در پي پير نيک پيي آري

نعمت الله را اگر جوئي
در خودت جو که تو ويي آري

نقش خيال رويش بر ديده مي نگاريم
در چشم ما نظر کن روشن ببين نگاري

جز عاشقي و رندي کاري دگر نداريم
مستانه در خرابات مائيم و خواندگاري

در عين ما نظر کرد خلوت سراي خود ديد
بر جاي خويش بنشست بگرفته خوش کناري

آمد به درت جان عزيز از سر ياري
محروم مگردان ز در خويش بخواري

مي در قدح و ساقي ما سيد سرمست
اي زاهد مخمور تو آخر به چه کاري

سخن عشق اگر کني با عقل
تخم در شوره زار مي کاري

جز يکي در شمار آيد نه
گر يکي را هزار بشماري

در خرابات مجو همچو مني مي خواري
که به عمري نتوان يافت چنين خماري

عشق صد بار اگر مي کشدم در روزي
خونبها مي دهدم از لب خود هر باري

در همه مجلس رندان جهان گرديدم
نيست چون سيد سرمست دگر سرداري

ديده تر دامنم تا مي زند نقشي بر آب
در نظر دارد خيال عارض خوش منظري

بر در مي فروش معتکفيم
خوش مقامي شريف و نيک دري

آتشي در دل است و مي سوزد
دم گرمم از آن کند اثري

جز خيال تو در اين ديده نگنجد دگري
چشم دارم که ز الطاف تو يابم نظري

حلقه اي بر در ميخانه زدم بگشودند
به از اين هيچ کسي را نگشودند دري

گنج شاهي است در اين گوشه ويرانه دل
طلبش کن که توان يافت بهر سوگهري

گر مختصري در نظرت خوار نمايد
آن شخص بزرگي است مبينش به حقيري

گر چه ميري در اين جهان ميري
چون رسد وقت ناگهان ميري

خوش کناري بگير از اين عالم
پيش از آن دم که در ميان ميري

در پي عشق روان شو که بجائي برسي
دردي درد بخور تا به دوائي برسي

ماه من امشب برآمد خوش خوشي
دولتم از در درآمد خوش خوشي

بس که آب ديده ام بر خاک ريخت
سرو نازم در برآمد خوش خوشي

نعمت الله خوش خوشي عالم گرفت
در همه جا بر سر آمد خوش خوشي

در بهشتيم و باده مي نوشيم
مي تجلي بود، خدا ساقي

نعمت الله حريف و مي در جام
خوش حضوري است خاصه با ساقي

ما کشتگان عشقيم بر خاک ره فتاده
ما را چنين گذاري در رهگذر تا کي

رندان نعمت الله سرمست در سماعند
تو هم بکوب پائي دستي برآر تا کي

ازدوئي بگذر که تا يابي يکي
در وجود آن يکي نبود شکي

صد هزار آئينه گر بنمايدت
آن يکي را مي نگر در هر يکي

وهم و خيال دوئي نقش کند بر ضمير
ظن غلط مي بري نيست شکي در يکي

در دو جهان يک وجود آينه اش صد هزار
ذات يکي بي خلاف هست صفاتش لکي

مي سوز چو شمع در غم عشق
مي نال که خوش به عشق نالي

سيد مست است و جام بر دست
در مجلس عشق لا يزالي

از چشم پر خمارت هر گوشه نيم مستي
وز لعل شکرينت در هر طرف زلالي

دارم هوا که گردم خاک در سرايت
اين دولت ار بيابم ما را بود کمالي

در خلوت سرايت جان خواست تا درآيد
گفتم مرد مبادا يابد ز تو ملالي

جمالش ديده ام در هر خيالي
خيالش بين که دارد خوش جمالي

مرا چون ذوق مي بخشد خيالش
از او خالي نيم در هيچ حالي

نقد دل در آتش عشقش گداخت
زر گدازي مي کنم آري بلي

کار من در عشق جانبازي بود
نيک بازي مي کنم آري بلي

ره سني گزين که مذهب ماست
ورنه گم گشته اي و در خللي

نعمت الله را مشو منکر
ور شوي کافري و در خللي

سيد ملک نعمت اللهم
با چنين بنده اي چه در جدلي

به هر چه مي نگرم نور اوست در نظرم
تو ميل مذهب ما کن مباش معتزلي

ببين در آينه ما به ديده سيد
که تا عيان بنمايد بتو خفي و جلي

چشم ما بحر در نظر دارد
کرده هر گوشه اي روان سيلي

در همه کوي خرابات مغان نتوان يافت
دردمندي چو من عاشق دردآشامي

در نظر نقش خيال رخ و زلفش دارم
زان نظر صبح خوشي دارم و نيکو شامي

قدمي نه که به مقصود رسي در ره ما
زانکه محروم نشد هر که بيامد گامي

گاه در يزد يار خود مي جوي
باش با يار کان کرماني

بزن شمشير مردانه بگير اقليم شاهانه
بيا بر تخت دل بنشين که در عالم تو سلطاني

در خرابات عشق مستان را
کفر و ايمان يکي است تا داني

روي خود را در آينه بنگر
دو مگو کان يکي است تا داني

نعمت الله در همه عالم
نزد رندان يکي است تا داني

در وجود آن يکي است تا داني
آن يکي بي شکي است تا داني

عقل در بارگاه حضرت عشق
به مثل دلقکي است تا داني

با محيطي که ما در آن غرقيم
هفت بحر اندکي است تا داني

جام گيتي نماست در نظرم
جسم و جان روبروست تا داني

گر چه آب حيات را ماني
در جهان جاودان کجا ماني

در نظر نور ديده خلقي
گر چه از نور ديده پنهاني

سر ما و آستانه در تو
گر به صد پاره بارها شکني