ديوان ناصر خسرو

ورنه به کار دنيا چون جلد و سخت کوشي
وانگه به کار دين در بي توش و سست رائي

گر همت تو اين است، اي بي تميز، پس تو
با کردگار عالم در مکر و کيميائي

گندمت بايد شدن تا در خور مردم شوي
کي خورد جز خر تو را تا تو به سردي چون جوي؟

در ميان آتشي و اندر ميانت آتش است
آب را چندين همي از بيم آتش چون مزي؟

گر همي خواهي که جاويدان بماني، اي پسر،
در ميان اين دو آتش خويشتن را چون پزي؟

از کجا اندر خزيده ستي بدين بي در حصار؟
همچنان يک روز از اينجا ناگهان بيرون خزي

قدرت و ملک و صناعت خيره دعوي چون کني
چون خود از ماندن در اين مصنوع خانه عاجزي؟

عارضي با مال و ملک و تا رسي بر آب و نان
کشته اي در خاک ناداني درخت گربزي

زير بار جهل مانده ستي ازيرا مر تو را
در مدينه ي علم و حکمت نيست بار، اي ناصبي

من ز دين در زير بار و بارور خرما بنم
تو به زير بيدي و بي بر چنار، اي ناصبي

هر که مرد است از جهان دل با علي دارد، مگر
تو که با مردان نباشي در شمار،اي ناصبي

به گرد خويش در آرد کنون ز بيم تو چرخ
ز سند و زنگ و حبش بي قياس و مرحشري

به عز و ناز به گه بر نشسته بد فعلي
نژند و خوار بمانده به در نکو سيري

ره در حکما گير و زين عدو بگريز
که جز به عون حکيمان از اين عدو نرهي

مگرد گرد در من، نه من به گرد درت
که من ز تو ستهم همچو تو ز من ستهي

از آن پس کاين جهان را آزمودي گر خردمندي
در اين پر گرد و ناخوش جاي دل خيره چرا بندي؟

جهانا ز آزمون سنجاب و از کردار پولادي
به زير نوش در نيشي به روي زهر بر قندي

مرا ايزدي دين است چون دين يافتي زان پس
دگر مر خويشتن را در سپنجي جاي نپسندي

بدين مهلت که داده ستت مباش از مکر او ايمن
بترس از آتش تيزش مکن در طاعتش کندي

نيائي سوي نور ايرا به تاريکي درون زادي
وگر زي نور نگرائي در اين تاريک چه بندي

اي داده دل و هوش بدين جاي سپنجي
بيم است که از کبر در اين جاي نگنجي

انديشه کن از بندگي امروز که بنده ت
در پيش به پاي است و تو بنشسته به شنجي

و گرم گوئي «پس گر نه تو بي راهي
چون به يمگان در بي مونس و محزوني؟»

چرا که قول تو چون خز و پرنيان نشده است
اگر تو در سلب خز و پرنيان شده اي؟

قران کنند همي در دل تو حکمت و پند
بدان سبب که به دل خازن قران شده اي