ديوان ناصر خسرو

عدل کن با خويشتن تا سبزپوشي در بهشت
عدل ازيرا خاک را مي سبز چون مينا کند

اي پسر، بنگر به چشم دل در اين زرين سپر
کو ز جابلقا سحرگه قصد جابلسا کند

از غم فردا هم امروز، اي پسر، بي غم شود
هر که در امروز روز انديشه از فردا کند

اگر فرمان او کردي و خوردي خاک شد خامش
و گر نه همچنان دايم به معده در همي ژارد

به دانه تخمها در پيشکارانند مردم را
که هر يک زان يکي کار و يکي پيشه ي دگر دارد

چو در هر دانه اي دانا يکي صانع همي بيند
خداي خويش اينها را نه پندارد نه انگارد

تو را در دانه خرماست، اي بينا دل، اين بنده
که او بر سرت هر سالي همي خرما فرو بارد

کسي کز کردگار خويش از اين سان قيمتي بايد
سزد گر در دو ديده ي خويش تخم شکر او کارد

اي شده چاکر آن درگه انبوه بلند
وز طمع مانده شب و روز بر آن در چو کلند

بر در مير تو، اي بيهده، بسته طمعي
از طمع صعبتر آن را که نه قيد است و نه بند

دانش آموز و چو نادان ز پس مير ممخ
تا چو دانا شوي آنگه دگران در تو مخند

نه عجب گر نبودشان خبر از چرخ و ز کارش
کز حريصي و جهالت همه در خواب و خمارند

بر ره دين به مثل ميل نبينند و مناره
وز پس دنيا ذره به هوا در بشمارند

کار خر است خواب و خور اي نادان
با خر به خواب و خور چه شدي در خور؟

با ناز و بي نياز به بيداري و به خواب
بر تن حرير بودت و در گوش بانگ زير

گفتي که خلق نيست چو من نيز در جهان
هم شاطر و ظريفم و هم شاعر و دبير

از خويشتن بپرس در اين گور خويش تو
جان و خرد بس است تو را منکر و نکير

در راه دين حق تو به راي کسي مرو
کو را ز رهبري نه صغير است و نه کبير

علم علي نه قال و مقال است عن فلان
بل علم او چو در يتيم است بي نظير

اين پنج در حجره، سه تن راست، دو جان را
تا هردو گهر داد بيابند ز داور

زنهار که طرار در اين راه فراخ است
چون دنبه به گفتار و، به کردار چو نشتر

رفتم به در آنکه بديل است جهان را
از احمد و از حيدر و شبير و ز شبر

در نفس من اين علم عطائي است الهي
معروف چو روز است، نه مجهول و نه منکر

تيري است که در رفتن سوفارش به پيش است
هر چند که هر تير سپس دارد سوفار

چون خفت در آن غار برون نايد ازو تا
بيرون نکشي پايش از آن جاي چو کفتار