ديوان ناصر خسرو

اي مانده در اين راه گذر، راحله اي ساز
از علم و ز پرهيز که راهت به قفار است

پربند حصاري است روان تنت روان را
در بند و حصاري تو، ازين کار تو زار است

گر بند و حصار از قبل دشمن بايد
چون دشمن تو با تو در اين بند و حصار است؟

در سايه دين رو که جهان تافته ريگ است
با شمع خرد باش که عالم شب تار است

بشکن به سر بي خردان در به سخن جهل
زيرا که سخن آب خوش و جهل خمار است

اندر حرم آي، اي پسر، ايراک نمازي
کان را به حرم در کند از مزد هزار است

بشناس حرم را که هم اينجا به در توست
با باديه و ريگ و مغيلانت چه کار است؟

حصني قوي است کورا ديوار هست و در نيست
بازي است که ش تذروان جز جنس جانور نيست

کز باديه ي جهالت جز سوي او مفر نيست
زيرا که جاهلان را جز در سقر مقر نيست

نيکوسمر شو ايرا مردم بجز سمر نيست
آن را که در دماغش مر ديو را ممر نيست

اين بس بصر دلش را گر در دلش بصر نيست
زيرا که جز معاني بر قول او صور نيست

بر سر گنجي که يزدان در دل احمد نهاد
جز علي گنجور ني و جز علي بندار نيست

بي دانش آمدي و در اينجا شناختي
کاين چيست وان چه باشد وان چون و اين چراست

سوي آن بايد رفتنت که از امر خداي
بر خزينه ي خرد و علم خداوند در است

هنر و فضل و خرد در سير اوست همه
همچو او کيست که فضل و هنر او را سير است؟

اي خداوندي که ت نيست در آفاق نظير
رحمت و فضل تو زي حجت تو منتظر است

خار و سنگ دره يمگان با طاعت تو
در دماغ و دهن بنده ت عود و شکر است

اگر بزرگي و جاه و جلال در درم است
ز کردگار بر آن مرد کم درم ستم است

کسي که داد بر اين گونه خواهد از يزدان
بدان که راه دلش در سبيل داد گم است

کسي که جوي روان است ده به باغش در
به وقت تشنه چو تو بهره زانش يک فخم است

زبانت داد و دل و گوش و چشم همچو امير
نشان عدل خداي، اي پسر، در اين نعم است

چو برق روشن و خوب است در سخن معني
برون ز معني ديگر بخار و تار و تم است

دژم مباش ز کمي ي درم به دنيا در
اگر به طاعت و علمت به دين درون قدم است

به شعر حجت پر گشت دفتر از حکمت
که خاطرش در پند است و معدن حکم است

از اهل ملک در اين خيمه کبود که بود
که ملک ازو نربود اين بلند چرخ کبود؟