ديوان شمس

اي خوي تو در جهان مي و شير اي جان
از دلشده گان گناه کم گير اي جان

اي عشق تو در جان کسي و آن کس من
اي درد تو درمان کسي و آن کس من

چون شاه جهان نيست کسي در دو جهان
ني زير و نه بالا و نه پيدا و نهان

کس نيست به غير از او در اين جمله جهان
ني زشت و نه نيکو و نه پيدا و نهان

تو هستي من شدي از آني همه من
من نيست شدم در تو از آنم همه تو

در اصل يکي بد است جان من و تو
پيداي من و تو و نهان من و تو

دل در تو گمان بد بر دور از تو
اين نيز ز ضعف خود برد دور از تو

گه در دل ما نشين چو اسرار و مرو
گه بر سر ما نشين چو دستار و مرو

رويم چو زر است در غم سيم برت
از دست مده تو اين زرت اي مه رو

اي در دل شب چو روز آخر چه کسي
هم شحنه و دزد و خواجه و هم عسسي

قالب جويست و جان در او آب حيات
آنجا که توئي از اين دو هم بي خبري

اي هوش تو و گوش من و حلقه در
گر حلقه سيم و زر نبودي چه بدي

مست است خبر از تو و يا خود خبري
خيره است نظر در تو و با تو نظري

اين کار به کام دشمنانم تا چند
من در غم تو، تو فارغ از من تا کي

ديوان ناصر خسرو

روزي است از آن پس که در آن روز نيابد
خلق از حکم عدل نه ملجا و نه منجا

آن روز در آن هول و فزع بر سر آن جمع
پيش شهدا دست من و دامن زهرا

گر در کمال فضل بود مرد را خطر
چون خوار و زار کرد پس اين بي خطر مرا؟

از هر چه حاجت است بدو بنده را، خداي
کرده است بي نياز در اين رهگذر مرا

شکر آن خداي را که سوي علم و دين خود
ره داد و سوي رحمت بگشاد در مرا

اي ناکس و نفايه تن من در اين جهان
همسايه اي نبود کس از تو بتر مرا

نگه کنيد که در دست اين و آن چو خراس
به چند گونه بديديد مر خراسان را

شرم است نکو بحق و، خوش دانش
هر دو خوش و خوب و در خور و همتا

نگون سار ايستاده مر درختان را يکي بيني
دهان هاشان روان در خاک بر کردار ثعبان ها

در آويزد همي هر يک بدين گفتارها زينها
صلاح خويش را گوئي به چنگ خويش و دندان ها

بماند تشنه و درويش و بيمار آنکه نلفنجد
در اين ايام الفغدن شراب و مال و درمان ها