ديوان شمس

مگر صنع غريب تو، که تو بس نادرستاني
که در بحر عدم سازي بهر جانب يکي مينا

دهان بربند چون غنچه که در ره طفل نوزادي
شنو از سرو و از سوسن حکايتهاي آزادي

فروشد در زمين سرما، چو قارون و چو ظلم او
برآمد از زمين سوسن چو تيغ آبدار اي دل

جهان بي نوا را جان بداده صد در و مرجان
که اين بستان و آن بستان براي يادگار اي دل

اي تو بيجا همچو جان و من چو تن
مي روم در جستن تو جا به جا

بس کن و بحث اين سخن در ترجيع بازگو
گرچه به پيش مستمع دارد هر سخن دورو

بين همه بحريان به کف گوهر خويش يافته
تو به ميان جزر و مد در چه شمار اندري؟

ميرمجلس توي و ما همه در تير تويم
بند آن غمزه و آن تير و کمانيم همه

زهره در مجلس مه مان به مي از کار ببرد
ورنه کژرو ز چه رو چون سرطانيم همه؟

در جهان آمد و روزي دو به ما رخ بنمود
آنچنان زود برون شد که ندانم که کي بود

نيم عمرت به شکايت شد و نيمي در شکر
حمد و ذم را بهل و رو به مقام محمود

شرح اين زرق که پاکست ز ظلم و توزيع
گوش را پهن گشا تا شنوي در ترجيع

او چه داند که جهان چيست، که در زندانيست
همه دان داند ما را که درين بغداديم

هله خيزيد که تا مست و خوشي دست زنيم
وين خيال غم و غم را همه در گور کنيم

يک زبانه ست از آن آتش خود در جانم
که از آن پنج زبانه ست مرا پيچ زبان

هر دو از فرقت تو در تف و پيچاپيچ اند
باورم مي نکني، هين بشنو بانگ امان

ليک از جستن او نيست نظر را صبري
از ملک تا بسمک از پي او در دوران

من ز مستي تو گر زانک شکستم جامي
نه تو بحر عسلي در کرم و خلق حسن؟

هرگز ندانستم که مه آيد به صورت بر زمين
آتش زند خوبي و در جمله خوبان چنين

کي ره برد انديشها، کان شير نر زان بيشها
بيرون جهد، عشاق را غرفه کند در خون چنين؟

اندر خور روي صنم، کو لوح تا نقشي کنم؟!
تا آتشي اندر فتد، در دودمان آب و طين

آيد جواب اين هردو را، از جانب پنهان سرا
کاي عاشقان و کم زنان، اينک سعادت در کمين

مي گفت با حق مصطفي: « چون بي نيازي تو ز ما
حکمت چه بود؟ آخر بگو در خلق چندين چيزها »

گر شيره خواهد مي شدن، در خنب جوشد مدتي
خواهد قفا که رو شود، بس خوردنش بايد قفا

داني که بازار امل، پرحيله است و پر دغل
هش دار اي مير اجل، تا درنيفتي در دغا