ديوان شمس

چو گلزار تو را ديدم چو خار و گل بروييدم
چو خارم سوخت در عشقت گلم بر تو نثار آمد

شهم گويد در اين دشتم تو پنداري که گم گشتم
نمي داني که صبر من غلاف ذوالفقار آمد

سپاه گلشن و ريحان بحمدالله مظفر شد
که تيغ و خنجر سوسن در اين پيکار تيز آمد

جهان و عقل کلي را ز عقل جزو چون بيني
در آن درياي خون آشام عقل مختصر چه بود

چه نقصان آفتابي را اگر تنها رود در ره
چه نقصان حشمت مه را که بي دستار مي آيد

مخسب امشب مخسب امشب قوامش گير و دريابش
که او در حلقه مستان چنين بسيار مي آيد

گلستان مي شود عالم چو سروش مي کند سيران
قيامت مي شود ظاهر چو در اظهار مي آيد

گهي در کوي بيماران چو جالينوس مي گردد
گهي بر شکل بيماران به حيلت زار مي آيد

درياي دو چشم او را مي جست و تهي مي شد
آگاه نبد کان در درياي دگر دارد

در عشق دو عالم را من زير و زبر کردم
اين جاش چه مي جستي کو جاي دگر دارد

آن را که درون دل عشق و طلبي باشد
چون دل نگشايد در آن را سببي باشد

آن کس که چنين باشد با روح قرين باشد
در ساعت جان دادن او را طربي باشد

آن مه که ز پيدايي در چشم نمي آيد
جان از مزه عشقش بي گشن همي زايد

در زير درخت او مي ناز به بخت او
تا جان پر از رحمت تا حشر بياسايد

بر زلف شب آن غازي چون دلو رسن بازي
آموخت که يوسف را در قعر چهي يابد

عقلي که بر اين روزن شد حارس اين خانه
خاک در او گردد گر علم و عمل دارد

از آب حيات او آن کس که کشد گردن
در عين حيات خود صد مرگ و اجل دارد

خورشيد به هر برجي مسعود و بهي باشد
اما کر و فر خود در برج حمل دارد

گر جسم تنک دارد جان تو سبک دارد
هر چند که صد لشکر در کتم عدم دارد

گر مانده اي در گل روي آر به صاحب دل
کو ملک ابد بخشد کو تاج قدم دارد

اين عشق همي گويد کان کس که مرا جويد
شرطيست که همچون زر در کوره قدم دارد

گفتم به نگار من کز جور مرا مشکن
گفتا به صدف ماني کو در به شکم دارد

اي در غم بيهوده از بوده و نابوده
کاين کيسه زر دارد وان کاسه و خوان دارد

در بحر عجايب ها باشد بجز از گوهر
اما نه چو سلطاني کو بحر و درر سازد

بي علم نمي تاني کز پيه کشي روغن
بنگر تو در آن علمي کز پيه نظر سازد