ديوان سنايي

اتفاق آن دو جوهر بد که در آفاق جست
اصل وقتي خضر بر دو فرع اسکندر گرفت

آب آتش را نبد وصل تو چون صحبت نيافت
پاره اي زان آب بر آتش زد آتش در گرفت

«اين » و «آن » باشد اشارت سوي اجسام کثيف
تو لطيفي در عبارت «اين » و «آن » چون خوانمت

از وراي «کن فکان » آمد پس از تخييل خويش
در مناجات از فضولي «کن فکان » چون خوانمت

زان قبه لقب گشت مر او را که نيابي
در قبه بجز مسخره و رند و مخنث

ايمن بود از چشم بد آن را که ز زشتي
در چشم کسان چون رخ شطرنج بود رخ

خواجه در غم من ار گفت که چون بي خردان
دين به دل کرده اي اندر ره دنيا لابد

ديو در گوش هوا و هوسش مي گويد
از پي کبر و کني چون متنبي سد جد

گفتمش پوتي و لوتي کني امروز مرا
دست بر سر زد و پس پاي سبک در سر کرد

دست در گردنم آورد پس او از سر لطف
گوش و آغوش مرا پر گهر و زيور کرد

نشاني باشد آنکس را در آن ديده که هر ساعت
نشان بي نشاني را نشان او نشان گردد

اگر معروف و مشکورست در راه دل و ديده
ز معروفي و مشکوري به مهجوري نهان گردد

اگر پابست سر گردد و گر ديده بصر گردد
سنايي وار در ميدان همه ذاتش زبان گردد

نمي داند مگر آنکس مراد از کشف حال آيد
که کشف حال را در حال بي حالي زوال آيد

ز حال آنگه شود صافي دل بدحال مردي را
که از کوي هدي بي حال در کوي ضلال آيد

نهان گشتست حال کشف در دلهاي مشتاقان
تو آوازي بر آر از دل چنان دل کز خيال آيد

عاشق دين دار بايد تا که درد دين کشد
سرمه تسليم را در چشم روشن بين کشد

اين جهان چون ذره اي در چشم او آيد همي
او نبيند ذره اي و چشم را بر هم زند

نمرود هواي خانه باطن و ز بت آگند
او رفت سوي عيد تو در عيش نظر باش

اي آنکه ترا در تو تويي نيست تصرف
آن به که نگويي تو سخن را ز تصوف

هر چند در ميان دو گويم زمين و چرخ
ليک اين دو گوي را به يک انديشه پهنه ام

چون بشد مست و ز باده سر او گشت گران
کرد وسواس مرا در دل شيطان رجيم

گفتم او را که: سه بوسه دهي اي جان پدر
گفت: خواهي شش بگشاي در کيسه سيم

او به زير من چون کبک که در چنگل باز
من بر آن گنبد او راست چو بر طور کليم

حلقه شد بر من جهان چون عقد سيصد در اميد
تا درين سي روز دارم طمع آن سيصد درم