ديوان سنايي

همسايه تو گرسنه در روز يا سه روز
تو بسته سر ز تخمه و حلوا و روغني

گهي جنات اعلا را مکان خويشتن بيني
گهي خود را در آن ميدان بدان مردان به هم بيني

نبيني هيچ مردي را که با وي صدق همراهست
اگر بيني چنان بيني که گرگي در حرم بيني

به زير سنگ و گل بيني همه شاهان عالم را
کجا آن روز در گيتي ملوکان عجم بيني

سنايي خود يکي بنگر که فردا چون بود حالت
ازين گفتار بي معني بسي در ديده نم بيني

گر از ميدان شهواني سوي ايوان عشق آيي
چو کيوان در زمان خود را به هفتم آسمان بيني

نظرگاه الاهي را يکي بستان کن از عشقي
که در وي رنگ و بوي گل ز خون دوستان بيني

که دولتياري آن نبود که بر گل بوستان سازي
که دولتياري آن باشد که در دل بوستان بيني

سر الب ارسلان ديدي ز رفعت رفته بر گردون
به مروآ تا کنون در گل تن الب ارسلان بيني

چه بايد تنگدل بودن که اين يک مشت رعنا را
همي باد خداوندي کنون در بادبان بيني

دل نازک به يکي طفل سپردم که نماند
نيز در دستم از آن پس جز لاحوال واهي

از بس انديشه زلفينش به غم در پوشيد
دل و چشمم ز دو زلفش سيهي بر سيهي

تا گران حنجر شوي در صومعه تحقيق باش
چون سبک سر تر شوي لاحول کن خناس را

گر هوا را چون سکندر سد همي سازي چه سود
چون سکندر هر زمان در سينه کن احواس را

چون ضماني مي دهي در حق خود مشهور ده
و آنچه ثابت مي کند حجت بود قرطاس را

تا نهان گشت آفتاب خواجگان در زير خاک
شد لبم پر باد و دل پر آتش و ديده پر آب

کوکب معني تو در سير آوري بر چرخ طبع
وانگه از نوک قصب روز اندر آميزي به شب

آنکه در هر فن ز دانش ره برد با طبع شعر
جاي انصافست اگر باشد نظام او را لقب

باز گفتم کابلهي باشد که در ديوان شرع
چون مجرد باشد از زر نيست بر گوهر زکات

تا بيابي گر بخواهي از براي حج و غزو
در مناسک حکم حج واندر سير رسم غزات

تا بدان روزي که قاضي خلق باشد پادشا
در جهان دين تو باشي مفتي و اقضي القضات

در عنا تا کي توان بودن به اميد بهي
هر کسي را صابري ايوب و عمر نوح نيست

آن کيست که از بهر تو يک قطره بباريد
کان قطره کنون در صدف دين گهري نيست

اي داده به باد اين مه با برکت و با خير
ما ناکت ازين آتش در دل شرري نيست

چون همي داني که منزلگاه حق جز عرش نيست
پس مهار اشتر کشيدن در بيابان شرط نيست