ديوان سنايي

چه خيزد ز اول ملکي که در پيش دم آخر
بود ساسي و بي سامان چه ساساني چه ساماني

تو ماني و بد و نيکت چو زين عالم برون رفتي
نيايد با تو در خاکت نه فغفوري نه خاقاني

تو اي ظالم سگي مي کن که چون اين پوست بشکافند
در آن عالم سگي خيزي نه کهفي بلکه کهداني

مشو غره که در يک دم ز زخم چرخ ساينده
بريزي گر همه سنگي بسايي گرچه سوهاني

ز روي حرص و طراري نيارد وزن در پيشت
همه علم خدا آن گه که بنشيني بوزاني

مترس ار در ره سنت تويي بي پاي چون دامن
چو اندر شاهراه عشق بي سر چون گريباني

اگر چه از سر جلدي کني بر ما روا عشوه
در آن ساعت چه درمان چون به عشوه خويش درماني

سماعست اين سخن در مر و اندر تيم بزازان
هم اندر حسب آن معني ز لفظ آل سمعاني

بدان گه بوي دين آيد ز علمت کز سر دردي
نشيني در پس زانو و شور فتنه بنشاني

چو يعقوب از پي يوسف همه در باز و يکتا شو
وگر نه يوسفي کن تو نه مرد بيت احزاني

اگر راه حقت بايد ز خود خود را مجرد کن
ازيرا خلق و حق نبود بهم در راه رباني

شنيدستي که اندر مرو در مي رفت بي سيمي
ز بهر بوي بوراني چه گفت آن لال لاماني

تو پيش خويشتن خود را چو کتان نيست کن زيرا
ترا بر چرخ ماهي به که در بازار کتاني

گر يکي دم بر تو افتد باز پرس از باد فقه
قال قالي پيش گيري چنگ در دفتر زني

باز اگر در صدر فقهت مفتيي لازم کند
فقه را منکر شوي با شيخ شبلي بر زني

با تو اندر پوست باشد بي گمان ابليس تو
تا تو اندر عشق دم در خانه آدم زني

چون نگفتي لا مگو الله و اثباتي مکن
گر قدم در کوي نفي خود نهي محکم زني

در نهاد تو دو صد فرعون با دعوي هنوز
تو همي خواهي که چون موسا عصا بر يم زني

از مراد خود تبرا کن اگر خواهي که تو
در ميان بي مرادان يک نفس بي غم زني

نشنود گوش تو هرگز صوت موسيقار عشق
تا تو در بزم مراد خويش زير و بم زني

عشق خرگه کي زند اندر هواي سر تو
تا تو خرگه زير جعد زلف خم در خم زني

خنجر تيزيست برو حنجر هر کس که بري
حلقه به گوشيست درو حلقه هر در که زني

جان مرا مست کني مست چو بر من گذري
عقل مرا پست کني زلف چو در هم شکني

از ره شيرين سخني بس ترشم در ره تو
جان مرا پاک بشوي از خوشي و خش سخني

اي اصل تو ز خاک سياه و تن از مني
در سر مني مکن که به ترکيب چون مني