ديوان سنايي

عقل و عشق اندر بدايت جز دم آشفته نيست
عز و ذل بگسل تو و در عاشقي تعيين مکن

پرده دار عقل را در بارگاه دل نشان
تاج شاه روح را خلخال آب و طين مکن

چنگ در فتراک صاحب دولتي زن تا رهي
دل براي مال آن و ملک اين غمگين مکن

بر در سلطان نشايد کرد کبکي ره زدن
گر نداري گربه با خود دست زي زوبين مکن

در نظم از بحر خاطر چون به دست آيد ترا
جز عروس روح را از عقد او کابين مکن

دل به دست دوست همچون يوسف اندر من يزيد
برده او را بي گنه افگنده در چاه ذقن

مرده هجرم حيات من به وصل روي تست
گور من در کوي خود کن دلق خود سازم کفن

آن علي کز حسن و احسان دهر او را برگزيد
تا مقام خويش را در خورد خود سازد وطن

شکلها پيدا شود در طبع و عقل از او بر او
گنجها از وي پديد آرند سادات سخن

هر که را اخلاص کردم در ضمير خويش باز
زو لگد خوردم بمالش چون اديم اندر عدن

دي ز دلتنگي زماني طوف کردم در چمن
يک جهان جان ديدم آنجا رسته از زندان تن

من در آن صحراي خوش با دل همي گفتم چنين:
کاينت عقل افزاي صحرا وينت جان پرور وطن

شاد باش اي مهتري کز بهر چشم زخم تو
خرقه در بازد فقير و بت بسوزد برهمن

سوسن آزاده را بيني که بي تاييد اصل
گنگ ماندست ار چه هستش ده زبان در يک دهن

زين عبارت گر لبش خالي نبودي در دهانش
زهره خون گشتي وز آن چون مشک زادي با لبن

هر دلي کز عشق و جاه و مال چون بتخانه بود
سوختي بتخانه و در هم شکستي آن وثن

گر چه در ميدان قالي ليکن از روي خرد
رفته اي جايي که بيش آنجا نه ما گنجد نه من

همت عالي ببايد مرد را در هر دو کون
تا کند قصر مشيد ربع و اطلال و دمن

کي شناسد قيمت و مقدار در بي معرفت
کي شناسد قدر مشک آهوي خر خيز و ختن

هيچ کس نستود و نپرستيد دو معبود را
هيچ کس نشنود روز و شب قرين در يک وطن

باش تا اعضاي خود بر خود گوا يابي به حق
باش تا در کف نهندت نامه سر و علن

هست در منشور دين توقيع امر و نهي تو
امر و نهيش را کنم اظهار «کنتم تکتمون »

عجز تو در ذکر فکرت زاد تو معجز شود
گر ز عجز خلق گويند «انهم لا يعجزون »

هر که لاخوف عليهم گويد اندر گوش تو
هم تواند گفت در گورت «و هم لا يحزنون »

تفکر کن يکي در خلقت شاهين و مرغابي
نگويي از چه معني گشت آن سقطان اين سقطون