ديوان سنايي

در کف خذلان و ذل فتح و ظفر گشتي اسير
گر نبودي هر دو را اقبال خواجه دستگير

نيک ماند سير در ظاهر به سوسن ليک باز
چون ببويي دور باشد پايه سوسن ز سير

شعر چون نيکو نيايد کز صفاي او دلم
هر زمان در طبع من گوهر همي گردد ضمير

نه ز بد شعري به هر صدري ندارم اختلاط
ليک بي معني همي در پيش هر خر خير خير

از براي لقمه اي نان بر نتوان آبروي
وز براي جرعه اي مي رفت نتوان در سعير

گر چه من بنده ندارم خدمتي از فضل خويش
تو خداوندي بجا آر از کرم اين در پذير

اي سنايي کي شوي در عشقبازي ديده باز
تا نگردي از هواي دل به راه ديده باز

اي دل ار چون سرو يازان نيستي در راه عشق
دست را زي گلستان وصل معشوقان مياز

سر بنه در بي خودي چون آب و خاک اندر نشيب
تا چو باد و آتش از پاکي برآيي برفراز

پاي تا در راه ننهي کي شود منزل به سر
رنج تا بر تنت ننهي کي شود جان جفت ناز

مال در دست بخيلان کي خرد مدح و ثنا
خال بر روي سياهان کي دهد زيب و طراز

اي نهنگ آساي در درياي پندار و غرور
روز وشب از روي مستي با خرام و با گراز

چون نداني ويحک اين معني که در شست هوا
همچو ماهي دايمي مانده به چاه شست باز

نه ز روي آرزو بود آنکه در تير از گزاف
«من » و «سلوي » را بدل کردند با سير و پياز

ناز کم کن چون سنايي بر سر مشتي خسيس
تا شوي در گلستان وصل خوبان جفت ناز

اي سنايي گر سنا خواهي که باشد جفت تو
گام در راه حقيقت نه چو مردان دست ياز

ز سر بر کردن اين کشت از دل و خاک
چه سودش چون کند سر در سر داس

گر چه با طاعتي از حضرت او «لا تامن »
ور چه با معصيتي از در او «لا تياس »

ساکن و صلب و امين باش که تا در ره دين
زيرکان با تو نيارند زد از بيم نفس

رو که استاد تو حرصست از آن در ره دين
سفرت هست چو شاگرد رسن تاب از پس

چنگ در گفته يزدان و پيمبر زن و رو
کآنچه قرآن و خبر نيست فسانه ست و هوس

ز بهر حشمت او را شدست در شب و روز
بنات نعش پرستار و بنده ابن ذکاش

بسا کسا که ز دون همتي و بدبختي
به مدح گوي نشد زر و جامه در کالاش

از دو عالم ياد کردن بي گمان آبستني ست
گر همي دعوي کني در مردي آبستن مباش

باد پيماي تر از من نبود در ره عشق
کز پي ديده خود سرمه کنم خاک درش