ديوان سنايي

آن ابر درر بار ز دريا که برآيد
پر کرده ز در و درم و دانه دهان را

چون کله بر سر نشين دزدان افسر جوي را
چون خرد در جان نشان رندان لشکرگاه را

کفر و ايمان را هم اندر تيرگي هم در صفا
نيست دارالملک جز رخسار و زلف مصطفا

نسخه جبر و قدر در شکل روي و موي اوست
اين ز «والليل » ت شود معلوم آن از «والضحا»

در دو عالم مر ترا بايد همي بودن پزشک
ليکن آنجا به که آنجا، به بدست آيد دوا

ديو از ديوي فرو ريزد همي در عهد تو
آدمي را خاصه با عشق تو کي ماند جفا

از زبان خود ثنايي گوي ما را در عرب
تا زبان ما ترا اندر عجم گويد ثنا

با بقاي عدل او نشگفت اگر در زير چرخ
شخص حيوان همچو نوع و جنس نپذيرد فنا

باز رستند از بيان واضحش در امر و حکم
جبري از تعطيل شرع و عدي از نفي قضا

اين کمر ز «اياک نعبد» بست در فرمان شرع
وان دگر تاجي نهاد از «يفعل الله مايشا»

مفتي شرقت نه زان خواند همي سلطان که هست
جز تو در مغرب ديگر مفتي و دگر مقتدا

روز و شب در عالم اسلام، علم و حلم تست
آن يکي از آل عباس اين دگر ز آل عبا

ني ز قصد حاسدانت در بدايت شهر تو
بر تو چونان بود چون بر آل ياسين کربلا

ني تو در زندان چاه حاسدان بودي ببند
هم نشين ذل و غريبي هم عنان رنج و عنا

آن چنان گشتي که بد گويت کنون بي روي تو
نه همي در دل بهي بيند نه اندر جان بها

گوي همت باختي با خلق در ميدان عقل
باز پس ماندند و بردي و برين دارم گوا

چون زر و طاعت عزيزي در دو عالم زان که تو
با قناعت همنشيني با فراغت آشنا

نظم عشق آميز عارف را ز راه لطف و بر
برگذر از عيبهاش و در گذر از وي خطا

خرمي چون باشد اندر کوي دين کز بهر حق
خون روان گشتست از حلق حسين در کربلا

از براي يک بلي کاندر ازل گفتست جان
تا ابد اندر دهد مرد بلي تن در بلا

آب چاهي بايد اندر پيش کز يک قطره اش
جان چندين جانور حاصل شود در يک ندا

وانگهي چون بيند اندر آبدان خورشيد را
دل در و بندد به درد و جان ازو گردد جدا

آتش نفس ار نميرد آب طوفان در رسد
باد کبر ار کم نگردد خاک بر فرق کيا

مرگ در خاک آرد آري مرد را ليکن ازو
چون برآيد با خود آرد ساخته برگ بقا

عمر در کار غم دين کرد خواهم تا مگر
چون نمانم بنده اي گويد، سنايي شد فنا