ديوان بيدل دهلوي

ناله از انداز جرأت در عرق گم ميشود
بلبل ما را که چون شمعست در منقار گل

از عدم هستي و از هستي عدم گل ميکند
بال و پر در بيضه دارد بيضه ها در زير بال

عمريست چون گل ميروم زين باغ حرمان در بغل
از رنگ دامن بر کمر از بو گريبان در بغل

تنها نه من از حيرتش دارم نفس در دل گره
آئينه هم دزديده است آشوب طوفان در بغل

مي آيد آن ليلي نسب سرشار يکعالم طرب
مي در قدح تا کنج لب گل تا گريبان در بغل

خلق ازين اشغال تعميري که در بنياد اوست
بام و در ميفهمد و غافل که ويرانست دل

تنها نه خلق بيخرد بر حرص محمل ميکشد
خورشيد هم تگ ميزند زر در کمر نان در بغل

از خار خار جلوه ات در عرض حيرت خاکشد
چون جوهر آينه چندين چشم مژگان در بغل

اين درد صاف کفر و دين محو است در دير يقين
بي رنگ صهبا شيشه ئي دارند مستان در بغل

بهار آرزو در دل گل اميد در دامن
بهر رنگي که مي آيم چمن پرداز مي آيم

يکنفس در سينه ام بي شور سوداي تو نيست
ميکند تا خار و خس چون شير تب در بيشه ام

سايه را در هيچ صورت نسبت خورشيد نيست
تا تو ما را در خيال آورده ئي ما رفته ايم

چو صبح از ننگ هستي در عدم هم برنمي آيم
غبارم تا هوائي در نظر دارد نفس دارم

(بيدلانت) عالمي دارند در بار نياز
تحفه ام اين بس که خود را در شمار آورده ام

شب از ياد خطت سررشته جان بود در دستم
زموج گل رگ خواب گلستان بود در دستم

نفس تا هست سامان اميدم کم نميگردد
تخيل مشربم مي در خم و گل در چمن دارم

نور جان در ظلمت آباد بدن گم کرده ام
آه ازين يوسف که من در پيرهن گم کرده ام

روا کم دارد اطوارم که گردد در دل رسوا
اگر آهم هوس سر کرد هم در دل علم کردم

تا هر کس از تو در خور فطرت اثر برد
چون شوق در طبيعت عالم حلول کن

موج و گوهر در تلاش ساحل اند آگاه باش
طالب و واصل همه در راه خواهي يافتن

ببينم تا کيم آرد جنون زين دامگه بيرون
پري افشانده ام در رنگ يعني ميطپم در خون

هر قدم چون شمع فکر خويش در پيش است و بس
دامني برچيده بايد در گريبان ريختن

هر دو عالم در کمند سر بزانو بستن است
خانه دارد در بغل تا حلقه ميباشد کمان

چو آن گوهر که بعد از گمشدن جويند در خاکش
پريشان گشت اجزاي جهان در انتخاب من

هر چه نوميد است در رفع جنون دستگاه
هر که را ره نيست در چاک گريبان نگين

يار در آغوش و ما را از جدائي چاره نيست
جلوه در کار و نديدن جاي حيراني است اين

در بساطي کز هوس فکر اقامت کرده ايم
خانه پا را در حنا نتوان گرفتن همچو زين

بر در ناز کبريا چند غبار ما سوي
در کف وهم ما که داد آئينه محال تو

تو شخص آبله پائي و دشت و در همه نشتر
متاز در طلب عافيت پياده بهر سو

ندانم نشه در رد که دارد طينت (بيدل)
که در آينه از تمثال مي بالد خروش او

ما را برون آن در پا در هوا خروشي است
آنجا که خلوت اوست امکان ياد من کو

رنگ تو آشفته چو گل در چمن آرزويت
موج تو غلطان چو گهر در طلب گوهر تو

جمال بي نشان در پرده دل چشمکي دارد
که در انديشه ما خاک گرد و يوسفستان شو

بسکه پيچ و تاب حسرت در نفس خون کرده ام
تيغ جوهر دارد و عريان ميکنم در عرض آه

که برد آن طول و پهنايت چه شد در ياد ليهايت
که چون گوهر غنا در عقده امساک مي بيني

نفس در سينه تا دزديده ئي انديشه مي تازد
عنان ها دارد از خود رفتنت مشکل که در پيچي

بيتو دل در سينه ام دارد جنون افسانه ئي
ناله ام جغدي قيامت کرده در ويرانه ئي

در بر هر زير و بمي خفته فسون عدمي
در همه ساز است رمي با همه رنگست بري

تبسم از لبت چون موج در گوهر کند بازي
نسيم از طره ات چون فتنه در محشر کند بازي

گذشت قافله ها زين بساط نعل در آتش
سپند وار تو هم در کمين به هم شلنگي

چه دارم در نفس جز شور عمر رفته از يادي
غباري را فراهم کرده ام در دامن بادي

زما و من جهاني شيشه زد بر سنگ نوميدي
در قلقل مزن چندانکه در پاي ترنگ آئي

ز حيرت پاي در گل مانده ئي تحريک مژگاني
نگاه بي نيازي تا بکي در چشم ترپيچي

ازين سودا که من در چارسوي نه فلک دارم
همين در سودن دست ندامت ديده ام سودي

ديوان پروين اعتصامي

در نار جهل از چه فکنديش، اين دلست
در پاي ديو از چه نهاديش، اين سر است

تا در رگ تو مانده يکي قطره خون بجاي
در دست آز از پي فصد تو نشتر است

کس را نماند از تک اين خنگ بادپاي
پا در رکاب و سر به تن و دست در لگام

پلنگ اندر چرا خور، يوز در ره، گرگ در آغل
تو چوپان نيستي، بهر تو عنوانست چوپاني

روان ناشتا را کشت ناهاري و مسکيني
تو گه در پرسش آبي و گه در فکرت ناني

در آن سراي که زن نيست، انس و شفقت نيست
در آن وجود که دل مرده، مرده است روان