مواعظ سعدي

يارب به دست او که قمر زان دو نيم شد
تسبيح گفت در کف ميمون او حصا

يار آن بود که مال و تن و جان فدا کند
تا در سبيل دوست به پايان برد وفا

کس را چه زور و زهره که وصف علي کند
جبار در مناقب او گفته هل اتي

تو قدر فضل شناسي که اهل فضلي و دانشي
شبه فروش چه داند بهاي در ثمين را

در سخن به دو مصرع چنان لطيف ببندم
که شايد اهل معاني که ورد خود کند اين را

از دست قاصدي که کتابي به من رسد
در پاي قاصد افتم و بر سر نهم کتيب

چون ديگران ز دل نروي گر روي ز چشم
کاندر ميان جاني و از ديده در حجيب

در بوستانسراي تو بعد از تو کي شود
خندان انار و، تازه به و، سرخ روي سيب؟

هر دلي را هوس روي گلي در سر شد
که نه اين مشغله از بلبل تنها برخاست

چو مرد رهرو اندر راه حق ثابت قدم گردد
وجود غير حق در چشم توحيدش عدم گردد

ز چوگان ملامت نادر آن کس روي برتابد
که در راه خدا چون گوي سرتاسر قدم گردد

محمد کز ثناي فضل او بر خاک هر خاطر
که بارد قطره اي در حال درياي نعم گردد

زبان را درکش اي سعدي ز شرح علم او گفتن
تو در علمش چه داني باش تا فردا علم گردد

ز قعر جاوداني رست و صاحب مال دنيا شد
هر آن درويش صاحبدل کزين در محتشم گردد

ني چه ارزد دو سه خر مهره که در پيله اوست
خاصه اکنون که به درياي گهر بازآمد

قضاي لازمست آن را که بر خورشيد عشق آرد
که همچون ذره در مهرش گرفتار هوا ماند

تو در لهو و تماشايي کجا بر من ببخشايي
نبخشايد مگر ياري که از ياري جدا ماند

جلال و قدر منيعت کجا و وهم کجا
من آن نيم که در اين موقفم زبان ماند

اين همه نقش عجب بر در و ديوار وجود
هر که فکرت نکند نقش بود بر ديوار

باد بوي سمن آورد و گل و نرگس و بيد
در دکان به چه رونق بگشايد عطار؟

هيچ در به نتوان گفت چو گفتي که به است
به از اين فضل و کمالش نتوان کرد اظهار

چشمه از سنگ برون آيد و باران از ميغ
انگبين از مگس نحل و در از دريا بار

تو در کمند من آيي؟ کدام دولت و بخت
من از تو روي بپيچم؟ کدام صبر و قرار

به حق کعبه و آن کس که کرد کعبه بنا
که دار مردم شيراز در تجمل و ناز

چه روزهات به شب رفت در هوا و هوس
شبي به روز کن آخر به ذکر و شکر و نماز