مواعظ سعدي

هر که با يار آشنا شد گو ز خود بيگانه باش
تکيه بر هستي مکن در نيستي مردانه باش

کي بود جاي ملک در خانه صورت پرست
رو چو صورت محو کردي با ملک همخانه باش

دست در دامن مردان زن و انديشه مدار
هر که با نوح نشيند چه غم از طوفانش

آخر اي آيينه جوهر، ديده اي بر خود گمار
صورت حق چند پوشي در پس زنگار دل

بر سر آنم که پاي صبر در دامن کشم
نفس را چون مار خط نهي پيرامن کشم

بس که بودم چون گل و نرگس دو روي و شوخ چشم
باز يکچندي زبان در کام چون سوسن کشم

بس که دنيا را کمر بستم چو مور دانه کش
مدتي چون موريانه روي در آهن کشم

بت پرست صورتي در خانه مکر و حيل
با منات و با سواع و لات و با عزي منم

خويشتن سوزيم و جان بر سر نهاده شمع وار
هر کجا در مجلسي شمعيست ما پروانه ايم

گر چه قومي را صلاح و نيکنامي ظاهرست
ما به قلاشي و رندي در جهان افسانه ايم

تو با ما روز و شب در خلوت و ما
شب و روزي به غفلت مي گذاريم

رنگ زيبايي و زشتي به حقيقت در غيب
چون تو آميخته اي با تو چه رنگ آميزيم

روي از خدا به هر چه کني شرک خالصست
توحيد محض کز همه رو در خدا کنيم

چند آيد اين خيال و رود در سراي دل
تا کي مقام دوست به دشمن رها کنيم

هر يکي ناديده از رويت نشاني مي دهند
پرده بردار اي که خلقي در گمان افکنده اي

اين دريغم مي کشد کافکنده اي اوصاف خويش
در زبان عام و خاصان را زبان افکنده اي

چون صدف اميد مي دارم که لؤلؤيي شود
قطره اي کز ابر لطفم در دهان افکنده اي

که نور عالم علوي، فرا هر روزني تابد
تو اندر صومعش ديدي و ما در کنج ميخانه

گر براني به گناهان قبيح از در خويشم
هم به درگاه تو آيم که لطيفي و خبيري

گر به نوميدي ازين در برود بنده عاجز
ديگرش چاره نماند که تو بي شبه و نظيري

گر همه خلق به خصمي به در آيند و عداوت
چه تفاوت کند آن را که تو مولا و نصيري

مرد بايد که نظر بر ملخ و مور کند
آن تأمل که تو در زلف و بناگوش کني

به صورت زان گرفتاري که در معني نمي بيني
فراموشت شود اين ديو اگر با حور بنشيني

روي در مسجد و دل ساکن خمار چه سود؟
خرقه بر دوش و ميان بسته به زنار چه سود؟

هر که او سجده کند پيش بتان در خلوت
لاف ايمان زدنش بر سر بازار چه سود؟