ديوان خاقاني

تا تو مردم را ستائي در بلائي با همه
چون تو را مردم ستايند آن بلا بدتر بود

وگر چنان که ز سيماب زر سپيد شده است
ببين در آتش تا سرخ رو چونه شود

سپه کشم ز عجم در عرب که صدر عجم
مرا چو طفل عرب طوق دار مي سازد

هر هفت کرده حور و بپوشيد هفت رنگ
رخ برده بود و در کف پايش بسوده بود

خرگوشک است خنثي زن و مرد در دو وقت
هم حيض و هم زناش، گهي ماده گه نرک

گه خرمي از غفلت و گه غمگني از عقل
در هيچ دو رنگت نه درنگ است و نه حاصل

همرهان بر جدول دجله چو مسطر رانده اند
من چو نقطه در خط بغداد يکتا مانده ام

دوستانم قطب و شمس و نجم و بوالبدر و شهاب
رفته و من چون سها در گوشه تنها مانده ام

خاقانيا به کعبه قسم ياد کن که من
زانگه که کعبه وار در اين سبز پرده ام

ز سردي نفس من تموز دي گردد
چه حاجت است در اين دي به خيش خانه و خيشم

چشم در خاکش بمالم تا شود سيماب ريز
گوش را يک سر بين بارم هم از سيماب چشم

در گوش گاو خفته ام از امن کز عطاش
با گنج گاو و دولت بيدار مي روم

سخا بمرد و مرا هر که ديد از غم و درد
گريست بر من و حالم چو ديد در بدرم

منم غريق غم و اندهان که در شب و روز
غم جمال برم و انده وحيد خورم

يارب از لطف و کرم عاقبت خاقاني
خير گردان تو که ما در طلب خواب و خوريم

بنگاه صبر و خرمن دل را به جملگي
کردم به جهد با هم و در هم بسوختم

در خاک کوي ريخته ايم آبرو از آنک
ترسيده ايم از آب که سگ گزيده ايم ما

در دو عالم کار ما داريم کز غم فارغيم
الصبوح اي دل که از کار دو عالم فارغيم

عقل اگر در کشت زار خاک آدم ده کياست
ما چنان کز عقل بيزاريم از آدم فارغيم

اين لب خاکين ما را در سفالي باده ده
جام جم بر سنگ زن کز جام و از جم فارغيم

در آن مسند که چون طور است ثعبان کلک و بيضا کف
کليمي بين چو خضر آزاد عز الدين بوعمران

زري که نقد جواني است گم شد از کف عمر
در اين سراچه خاکي که دل خرابم ازو

من که خاقانيم اين مايه صفا يافته ام
که به دل در حق بدخواه شدم نيکي خواه

ايام دمنه طبع و مرا طالع است اسد
من پاي در گل از غم و حسرت چو شتربه

ماه در هفت فلک خانه يکي دارد و بس
زحل نحس ز من راست به يک جا دو سراي