ديوان خاقاني

چون ربابم کاسه خشک است و خزينه خالي است
پس طنابم در گلو افکنده اند اعداي من

در تموزم برگ بيدي نه ولبي از روي قدر
باد زن شد شاخ طوبي از پي گرماي من

برگ خرمايم که از من باد زن سازند خلق
باد سردم در لب است و ريز ريز اجزاي من

آبنوسم در بن دريا نشينم با صدف
خس نيم تا بر سر آيم کف بود همتاي من

جاي نزهت نيست گيتي را که اندر باغ او
نيشکر چون برگ سنبل زهر دارد در ميان

تا جدائي زين و آن بر سر نشيني چون الف
چون بپيوستي به پايان اوفتي هم در زمان

عقل چون گربه سري در تو همي مالد ز مهر
تا نبرد رشته جان تو چون موش اين و آن

جان مده در عشق زور و زر که ندهد هيچ طفل
لعبت چشم از براي لعبتي از استخوان

ني کم از مور است زنبور منقش در هنر
ني کم از زاغ است طاووس بهشتي ز امتحان

شير مردي خيز و خوي شير خوردن کن رها
تا کي اين پستان زهر آلود داري در دهان

چون خود و چون من نبيني هيچ کس در شرع و شعر
قاف تا قاف ار بجويي قيروان تا قيروان

از رخ و زلف تو رست در دل من آبنوس
وز لب و خال تو گشت ديده من آبدان

ابرش خورشيد را ناخنه آمد ز رشک
تا تو به شب رنگ حسن تاخته اي در جهان

گرچه ز افغان مرا با تو زبان موي شد
در همه عالم منم موي شکاف از زبان

اي همه هستي که هست از کف تو مسعار
نيست نيازي که نيست بر در تو مستعين

بنده سخن تازه کرد وانچه کهن داشت شست
کان همه خر مهره بود وين همه در ثمين

گرچه در اين فن يکي است او و دگر کس به نام
آن مگس سگ بود وين مگس انگبين

در سر بازار عشق از جان و جان گفتن بس است
کاين قدر سرمايه سودا برنتابد بيش از اين

سنقراي را کز خزر با سرد سير آموخته است
در حبش بردن به گرما برنتابد بيش از اين

من به مدح شاه نقبي برده ام در گنج غيب
بردن نقب آشکارا برنتابد بيش از اين

بس پند که بود آنگه بر تاج سرش پيدا
صد پنو نوست اکنون در مغز سرش پنهان

چون رخ و اشک عدوت از شفق شام و صبح
کاشته در باغ چرخ معصفر و زعفران

بحر کفا از کرام در همه علام توئي
کاهل هنر را ز توست قاعده نام و نان

از خط هستي نخست نقطه دل زاد و بس
ليک نه در دايره است نقطه پنهان او

دهر سيه کاسه اي است ما همه مهمان او
بي نمکي تعبيه است در نمک خوان او