ديوان خاقاني

بردم از نراد گيتي يک دو داو اندر سه زخم
گرچه از چار آخشيج و پنج حس در ششدرم

من چو طوطي و جهان در پيش من چون آينه است
لاجرم معذورم ار جز خويشتن مي ننگرم

اين تفاخار نقطه دل راست وين دم زان اوست
ورنه من خود را در اين ميدان ز مردان نشمرم

بحر پي پاياب دارم پيش و مي دانم که باز
در جزيره بازمانم ز آتشين پل نگذرم

مهره خر آنکه بر گردن نه در گردن بود
به ز عقد عنبرين خواجه چه بي معني خرم

هم در اين غرقاب عزلت خوشترم کز عقل و روح
هم سبک چون بادبانم هم گران چون لنگرم

رفته زينسو لاشه اي در زير و ز آنس بين کنون
کابلق گيتي جنيبت زير ران آورده ام

از سفر مي آيم و در راه صيد افکنده ام
اينت صيدي چرب پهلو کارمغان آورده ام

نقد شش روز از خزانه هفت گردون برده ام
گرچه در نقب افکني چل شب کران آورده ام

ديده ام عشاق ريزان اشک داود از طرب
آن همه چون سبحه در يک ريسمان آورده ام

بل کز آن زردم که ترسم سر نبرندم چو شمع
کاين سر از بهر بريدن در ميان آورده ام

ميزبان در حجره خاص و برون افکنده خوان
من دل و جان پيش خوان ميزبان آورده ام

دوست خفته در شبستان است و دولت پاسبان
من به چشم و سر سجود پاسبان آورده ام

بر در او چون درش حلقه بگوشي رفته ام
تا پي تشريف سر تاج کيان آورده ام

دل به خدمت ساده چون گور غريبان برده ام
همچو موسي زنده در تابوت از آن، آورده ام

داده ام صد جان بهاي گوهري در من يزيد
ور دو عالم داده ام هم رايگان آورده ام

گوهر درياي کاف و نون محمد کز ثناش
گوهر اندر کلک و دريا در بنان آورده ام

جان زنگ آلوده در صدرش به صيقل داده ام
زان چنان ريم آهني تيغ يمان آورده ام

پادشاه نظم و نثرم در خراسان و عراق
کاهل دانش را ز هر لفظ امتحان آورده ام

ز امتحان طبع مريم زاد بر چرخ دوم
تير عيسي نطق را در خر کمان آورده ام

گرچه خرد در خط است بر خط مي دار سر
تا خط بغداد ده دجله صفت جام جم

آب بقم شد شفق مه خم و شب رنگرز
از لب خم نيمه اي غرقه در آب بقم

از بن گوش آسمان از مه نو هر مهي
حلقه به گوشي شود بر در شاه عجم

تاج تو تدوير چرخ، تخت تو تربيع عرش
در تو به تثليث ذات صولت عدل و حکم

هست مطوق چو صفر خسم تو بر تخت خاک
در برش آحاد و صفر يعني آه از ندم