ديوان اوحدي مراغي

چو در خيزم به کوي تو ز پيشم زود بگريزي
چو بگريزم ز پيش تو مرا هم باز پيش آيي

از آن خويشي کند با تو دل بيخود که در پرده
ترا رخهاست کان رخها بغير خويش ننمايي

به اشک چشم بر گريند مردم در بلا، ليکن
نه هراشکي چو جيحوني، نه هر چشمي چو دريايي

هلاک من نخواهد بود جز در عشق و مي دانم
کزين معني خبر کرده مرا يک روز دانايي

گر چه در کوي وفا جا نگرفتي و سرايي
ما نبرديم ز کوي طلبت رخت به جايي

از باده وصل تو روا نيست که دارد
هر کس قدحي در کف و ما کشته بويي

مجموع تو در خانه و مرد و زن شهري
هر يک ز فراق تو پراگنده به سويي

منت در راه مي افتم چو خاک ره ز مسکيني
تو با افتاده اي چو من، ز جباري چه ميگويي؟

شد جهان در چشم من چون چاه تاريک از فزع
چشم آن دارم که بر بالاي چاه آري مرا

هر زمان از شرم تقصيري که کردم در عمل
همچو کشتي ز آب چشم اندر شناه آري مرا

خاطرم تيره است و تدبيرم کژ و کارم تباه
با چنين سرمايه کي در پيشگاه آري مرا؟

برداشت اين نقاب و مرا ديده باز کرد
و آنگاه خود ز ديده من رفت در نقاب

زين آفرينش آنچه تو خواهي، ز جزو و کل
در نفس خود بجوي، که جامي جهان نماست

اين جام را جلي ده و خود را درو ببين
سري عظيم گفتم، اگر خواجه در سراست

زين چيزها که داري و دل بسته اي درو
درياب: تا چه چيز ترا روي در بقاست؟

از ظلمت و ز نور درين تنگناي غم
بس پرده و حجاب که در پيش چشم ماست

اي تن، تويي و اين صدف در «لو کشف »؟
اي دل تويي، و اين گهر کان «هل اتا» ست؟

شمشير تا ز بد گهري در تو دست برد
نامش هميشه هندو و سر تيزو بي وفاست

تا ميل قبه تو در آمد به چشم من
تاريکي از دو چشم جهان بين من جداست

چشم ارز خون دل شودم تيره، باک نيست
در جيب و کيسه خاک تو دارم، که توتياست

گر تن سفر گزيد ز پيشت، مگير عيب
دل را نگاه دار، که در خدمتت به پاست

چو خواجه را اجل از ملک پنبه خواهد کرد
چه اعتبار به پشمي که در کلاهش هست؟

اين چار عنصر و سه مواليد و شش جهت
اين پنج زورق و دو در و يک سوار چيست؟

در مال دل مبند و ز دانش سخن مگوي
کانجا سخن به دانش و حرمت به مال نيست

چه روي بر سرخاکي به تکبر؟ که و را
چون تو در هر قدمي چند هزاري باشد