ديوان خواجوي کرماني

بنگر در اشک مستان عکس جمال ساقي
همچون قمر که سازد جام شراب منزل

خواجو که غرقه آمد در ورطه جدائي
بر ساحل وصالت بيند بخواب منزل

تا کي کند آن غمزه عاشق کش معلول
در کار دل ريش من خسته تعلل

آن سر زلف قمرساي شب آسا را بين
همچو زاغي که زند در مه تابان چنگل

خوشا با دوستان در بوستان گل
که خوش باشد بروي دوستان گل

ترنم مي کند بر شاخ بلبل
تبسم مي کند در بوستان گل

لبش با هم نمي آيد از آنروي
که دارد خرده ئي زر در دهان گل

کشد در برقباي فستقي سرو
نهد بر سر کلاه سايبان گل

بيا خواجو که با مرغان شب خيز
نهادست از هوا جان در ميان گل

مي نوشين روان در ده که بگرفت
چو خسرو ملکت نوشيروان گل

مرغ سحر در سخن آمد به ساز
ساز بر آواز خروسان بام

حاجي اگر روي تو بيند مقيم
در حرم کعبه نسازد مقام

دلم کي در فراق آرام گيرد
بود آرام دل وصل دلارام

منم دور از تو همچون مرغ وحشي
ببوي دانه ئي افتاده در دام

قلم در کش چو بيني نام خواجو
که نبود عاشق شوريده را نام

نام خالش مبر که وحشي را
طمع دانه افکند در دام

مي جوشيده خور که حيف بود
پخته در جوش و ما بدينسان خام

با رخت هر که ماه مي طلبد
نيست در عاشقي هنوز تمام

خروس پرده سرا امشب از چه دم در بست
اگر چنانکه فرو شد دم سپيده بکام

چو دور عيش و نشاطست باده در دور آر
که روشنست که با دست گردش ايام

عارض ترکان نگر در چين جعد مشک فام
تا جمال حور مقصورات بيني في الخيام

مشعل خورشيد فروزان شمع برگير اي نديم
باد شبگيري برآمد باده در ده اي غلام

تا ترا در پيش بت رويان درست آيد نماز
جامه جانرا نمازي کن بآب چشم جام

چون شما را هست دلبر در برو دل برقرار
لا تلوموا في التصابي قلب صلب مستهام

در شب تيره بسي نوبت مهرت زده ام
تا سحرگه رخ همچون قمرت يافته ام

مي روي مجموع و من پيوسته همچون گيسويت
از پريشاني که هستم در قفا افتاده ام

آستين بر کائنات افشانده ام از بيخودي
زعفران چهره در صحن سرايش سوده ام

تا بگوهر چشم خواجو را مرصع کرده ام
مردم بحرين را در خون شنا فرموده ام

چو نام تو در نامه ئي ديده ام
به نامت که برديده ماليده ام

که آنها که در روي او خوانده ام
جوابي ازو باز نشنيده ام

کام دل خواهي برو گردن بناکامي بنه
در دهان شير مي بايد شدن بر بوي کام

آرزو مي کندم با تو شبي در مهتاب
که بود زلف سياهت شب و رخ مهتابم

رفتم ار جان بدهم در طلبت عمر تو باد
ور بمانم شرف بندگيت دريابم

راست چون چشم خوشت مست شوم در محراب
گر بود گوشه ابروي کژت محرابم

در شبستان مي پرستان کش
شاهد جام را ز طارم خم

خيز خواجو که چو پرگار به سر بايد گشت
هر که در دايره عشق نهادست قدم

ديشب آندل که بزنجير نگه نتوان داشت
بيخود آوردم و در حلقه زلفت بستم

اين خياليست که در گرد سمند تو رسم
زانکه چون خاک بزير سم اسبت پستم

من نه امروز بدام تو در افتادم و بس
که گرفتار غم عشق توام تا هستم

در چنبر گردون ز دمي چنگ بلاغت
با اين همه از چنبر زلف تو نجستم

تا در عقب پير خرابات نرفتم
از درد سر و محنت خواجو بنرستم

ديشب دل ديوانه بگسسته عنانرا
زنجير کشان بردم و در زلف تو بستم

هر شبم چشم تو در خواب نمايند که گويند
نيست از باده شکيبم چکنم باده پرستم

روزگاري روي در روي نگاري داشتم
راستي را با رخش خوش روزگاري داشتم

همچو بلبل مي خروشيدم بفصل نوبهار
زانکه در بستان عشرت نوبهاري داشتم

داشتم ياري که يکساعت ز من غيبت نداشت
گر چه هر ساعت نشيمن در دياري داشتم

طائر جان کوتذرو بوستان کبرياست
در رياض وحدتش مرغ خوش الحان يافتم

در بياباني کزو وادي ايمن منزليست
روح را هارون راه پور عمران يافتم

عنان باد نخواهم ز دست داد کنون
ولي چه سود که در دست نيست جز بادم

مرا حکايت آن مرغ زيرک آمد ياد
بپاي خويش چو در دام عشقت افتادم

چو دجله گشت کنارم در آرزوي شبي
که باد صبحدم آرد نسيم بغدادم

در چمن دوش ببوي تو گذر مي کردم
قدح لاله پر از خون جگر مي کردم

عشق آن بت ساکن ميخانه مي گرداندم
جان غمگين در پي جانانه مي گرداندم

آرزوي گنج بين کز غايت ديوانگي
روز و شب در کنج هر ويرانه مي گرداندم

اشتياق لعل گوهر پاش او در بحر خون
همچو خواجو از پي دردانه مي گرداندم

گفتم ز قيدش يابم رهائي
ليکن چو آهو سر در کمندم

صورت نبندم مثل تو در چين
زيرا که مثلت صورت نبندم

گفتي که خواجو در درد ميرد
آري چه درمان چون دردمندم

از کلک نقشبند قضا در تحيرم
کز سبزه بر صحيفه بستان زند رقم

بيچاره لاله هست دلش در ميان خون
گوئي ز دست باد صبا مي برد ستم

خواجو چو سرو تا نکني پيشه راستي
نتوان نهاد در ره آزادگي قدم

آتش زدم از آه درين خرگه نيلي
چون طلعت او بر در خرگاه نديدم

تا در شکن زلف سياه تو زدم دست
از دامن دل دست تو کوتاه نديدم

دلگيرتر از چاه زنخدان تو بر ماه
در گوي زنخدان مهي چاه نديدم

روزي به سر کوي خرابات رسيدم
در کوي خرابان يکي مغبچه ديدم

از چشم بشد ظلمت و سرچشمه خضرم
چون در خط سبز و لب لعلش نگريدم

ساکن نشدم در حرم کعبه وحدت
تا باديه عالم کثرت نبريدم

با من سخن از درس و کتب خانه مگوئيد
اکنون که وطن بر در ميخانه گزيدم

ايمان چه دهم عرض چو در کفر فتادم
قرآن چه کنم حفظ چو مصحف بدريدم

مقيم در طيرانست مرغ خاطر ما
بگرد کوي تو همچون کبوتران حرم

چگونه در ره مستي قدم نهد خواجو
اگر نه بر سر هستي نهاده است قدم

گفتم از پروانه و خط در گذر
من نه مير ملک و شاه کشورم

چون غلام حلقه در گوش توام
چند داري همچو حلقه بر درم

کنون که کشتي عمرم فتاده در غرقاب
کجا بساحل شادي رسم ز ورطه غم

بود بگاه صبوحي در آرزوي جمالت
نواي ناله زارم اداي نغمه زيرم

نظير نيست ترا در جهان بحسن و لطافت
چنانکه گاه لطايف بعهد خويش نظيرم

اگر هزار شکايت بود ز دور زمانم
چگونه شکر نگويم که در زمان تو باشم

از غايت مهر گشته حيران
در پيکر تو دو پيکر چشم

در ورطه خون فتاده ما را
دور از رخ تو شناور چشم

از شوق خط تو اين مقله
در آب فکند دفتر چشم

خيل خيال خال تو بيند بعينه و
در هر طرف که روي کند ديدبان چشم

يکدم بياد آن لب و دندان در نثار
خالي نشد ز گوهر و لعلم دکان چشم

عيبم مکن ار دود دلم در جگر افتاد
با اين همه آتش نتوانم که نجوشم

ديشب خبرم نيست که شاگرد خرابات
چون از در ميخانه بدر برد بدوشم

در ميکده گر زهد فروشم چو تو خواجو
دانم که بيک جو نخرد باده فروشم

در آنزمان که شود وصل معنوي حاصل
بصورت ار نشوي زائر مزار چه غم

درين ميان که گرفتار عشق شد خواجو
گرش مراد نهد چرخ در کنار چه غم

گفتم قدم برون نهم از آستان دوست
از آب ديده پاي فرو رفت در گلم

خواجو برو که قافله کوس رحيل زد
اي دوستان چه چاره چو من در سلاسلم

گاه ترانه گفتن عقلست دستيارم
در شرح عشق دادن روحست ترجمانم

در گوش هوش پيچد آواز دلنوازم
وز پرده دل آيد دستان دلستانم

پيوسته در خروشم زيرا که زخم دارم
همواره زار و زردم زانرو که ناتوانم

ببريده اند پايم در ره زدن وليکن
با اين بريده پائي با باد همعنانم

معذورم ار بنالم زيرا که مي زنندم
ليکن چه چاره سازم کز خويش در فغانم

چو جام بيخودي نوشم جهانرا جرعه دان سازم
چو در ميدان عشق آيم فرس برآسمان رانم

همچو شمع ار سخن سوز دل آرم بزبان
در نفس شعله زند آتش عشق از دهنم

در هم کشم طناب سراپرده کبود
بند و طلسم گنبد دوار بشکنم

در آن نفسي که مرا از لحد برانگيزند
حديث عشق تو باشد نوشته بر کفنم

نهاده ام سر پر شور دائما بر کف
بدان اميد که در پاي مرکبت فکنم

جان من جرعه عشق تو نريزد بر خاک
مگر آنروز که در خاک بريزد بدنم