ديوان خاقاني

از مجلس خاص خاصگان است اکنون
چون خلعه درون در و چون حلقه برون

در پاي تو کشته گشت عمدا دل من
شد کار دل از دست، دريغا دل من

ميخانه مقام من به و مسکن تو
خم بر سر من، سبوي در گردن تو

اي شاه بتان، بتان چون من بنده تو
در گريه تلخم از شکرخنده تو

صد ساله ره است از طلب من تا تو
در باديه طلب من آيم يا تو

در زير نگين جودت آورده فلک
هرچه آمده زير خاتم فيروزه

ياران جهان را همه از که تا مه
ديديم به تحقيق در اين ديه از ده

در تيرگي حال من روشن به
مي دوست به هر حال و خرد دشمن به

گفتا شب را در اين درازي چه گناه
شب روز وصال است که گرديده سياه

اي گشته دلم در غم تو صد پاره
عيش و طرب از نزد رهي آواره

خاقاني اگر در کف همت گروي
هان تا ز پي جاه، چو دونان ندوي

از کبر مدار در دل خود هوسي
کز کبر به جائي نرسيده است کسي

خاقاني اگر بسيج رفتن داري
در ره چو پياده هفت مسکن داري

فرزين نتواني شدن انديشم از آنک
در راه بسي سپاه رهزن داري

من بودم و آن نگار روحاني روي
افکنده در آن دو زلف چوگاني گوي

روزي به سرشک و ناله چون دولاب
آتش فکنم در فلک دولابي

تو چشمي اگر در تو خسي آويزد
چندان مژه برزن که برون اندازي

شب هاي سده زلف مغان فش داري
در جام طرب باده دلکش داري

آخر نه بهشت حسن را رضواني
دوزخ چه نهي در جگر خاقاني

راهي که در او خنگ فلک لنگ شدي
از وسعت او دل جهان تنگ شدي

در خدمت وصل تو روا داشتمي
هر گامي مرا هزار فرسنگ شدي

خاقاني اگر سر زده يار آيي
در سرزدگي مگر کله دار آيي

در مجلس باده گر مرا ياد کني
غمگين دل من به ياد خود شاد کني

در خاقاني نظر کن از دل جويي
کو خاک تو و تو آفتاب اويي

ديوان خواجوي کرماني

از رايحه لطف تو سايد گل سوري
در صحن چمن لخلخه عنبر سارا

تا از دم جان پرور او زنده شود خاک
در کالبد باد دمي روح مسيحا

آينه سپهر را مهر رخ تو صيقلي
ديده آفتاب را خاک در تو توتيا

شاه فلک چو بنگرد طلعت ماه پيکرت
ذره صفت در او فتد بر سربامت از هوا

در برفکنده زهره بغلطاق نيلگون
از سوک زهر خورده زهراي مصطفي

دل مسکين مرا نيست در اينجا قدري
زانک صد دل چو دل خسته من هست اينجا

گر راه بود بر سر کوي تو صبا را
در بندگيت عرضه کند قصه ما را

گر ره بدواخانه مقصود نيابيم
در رنج بميريم و نخواهيم دوا را

چو در نظر نبود روي دوستان ما را
به هيچ رو نبود ميل بوستان ما را

رقيب گومفشان آستين که تا در مرگ
به آستين نکند دور از آستان ما را

شديم همچو ميانت نحيف و نتوان گفت
که نيست با کمرت هيچ در ميان ما را

ماه قنينه آسمان چون بفروزد از افق
در خوي خجلت افکند چشمه آفتاب را

چون مه مهربان من تاب دهد نغوله را
در خم عقربش نگر زهره شب نقاب را

پندم مده که تا بشنيدم حديث دوست
در گوش من مجال نماندست پند را

تاراج دلها ميکني در شهر يغما ميکني
بر خسته غوغا ميکني نشنيده ئي ياساق را

در پرده از ناراستي راه مخالف ميزني
بنواز باري نوبتي چون ميزني عشاق را

اي ساقي سوقي بيار آن آفتاب راوقي
باشد که در چرخ آوريم آنماه سيمين ساق را

تا آن نگار سيمبر در وي وطن سازد مگر
بنگارم از خون جگر خلوتگاه آماق را

عامان کالانعام را در کنج خلوت ره مده
الا ببزم عاشقان خوبان شوق شنگ را

گر بگوشت نرسد صبحدمي فريادم
که رسد در شب هجران تو فرياد مرا

ياد باد آنکه ز نظاره رويت همه شب
در مه چارده تا روز نظر بود مرا

ساقيا وقت صبوح آمد بيار آن جام را
مي پرستانيم در ده باده گلفام را

گر بدينسان بر در بتخانه چين بگذرد
بت پرستان پيش رويش بشکنند اصنام را

يک راه در دير مغان برقع براندازي صنم
تا کافران از بتکده بيرون برند اصنام را

گذشت محمل و ما در خروش و ناله وليک
چه التفات ببانگ جرس نجيبان را

عجب نباشد اگر در اداي خطبه عشق
مفارقت کند از تن روان خطيبانرا

حال خواجو ز سر کوي خرابات بپرس
که نيابي به در صومعه خمارانرا

اي بناوک زده چشم تو يک اندازانرا
کشته افعي تو در حلقه فسون سازانرا

عندليبان سحر خوان چو در آواز آيند
مي بياريد و بخوانيد خوش آوازانرا

پاي کوپان چو در آيند بدست افشاني
دست گيرند بيک جرعه سراندازانرا

زيردستان که ندارند بجز باد بدست
هر نفس در قدم افتند سرافرازانرا

اگر در جلوه ميآري سمند باد جولانرا
بفرما تا فرو روبم به مژگان خاک ميدانرا

مکن عيب تهي دستان که در بازار سرمستان
گدا باشد که بفروشد بجامي ملک سلطانرا

ببوي لعل ميگونش بظلماتي در افتادم
که گر ميرم ز استسقا نجويم آب حيوانرا

بانتظار خيال تو هر شبي تا روز
گشوده ام در مقصوره جهان بين را

چرا ملامت خواجو کني که چون فرهاد
بپاي دوست در افکند جان شيرين را

هر که جان در قدمش بازد و قدري داند
اهل دل عاشق جانباز نخوانند او را

جعد مشکبارش گير زلف تابدارش گير
خيز و در کنارش گير ماه نيمروزي را

ابر چشمم چو شود سيل فشان از لاله
کوه در دوش کشد جامه باراني را

چشم خواجو چو سر طبله در بگشايد
از حيا آب کند گوهر عماني را

گر شديم از باده بدنام جهان تدبير چيست
همچنين رفتست در عهد ازل تقدير ما

تا دل ديوانه در زنجير زلفت بسته ايم
اي بسا عاقل که شد ديوانه زنجير ما

ره مده در خانقه خواجو کسي را کاين نفس
با جوانان عشرتي دارد بخلوت پير ما

حلقه گوش شما را تا بود مه مشتري
مشتري باشد غلام حلقه در گوش شما

دل خواجو نگر که چون زده است
چنگ در زلف دلستان شما

اگر سرم برود در سر وفاي شما
ز سر برون نرود هرگزم هواي شما

چو مرغ جان من از آشيان هوا گيرد
کند نزول بخاک در سراي شما

کرا بجاي شما در جهان توانم ديد
چرا که نيست مرا هيچکس بجاي شما

در باغ وصل اگر نبود چون تو بلبلي
کم گير پشه ئي ز هماي آشيان ما

ميکرد در کرشمه به ابرو اشارتي
يعني گمان مبر که کشد کس کمان ما

کس با ميان ما نکند دست در کمر
الا کمر که حلقه شود برميان ما

خواجو اگر چه در سر سوداي ما رود
تا باشدش سري سر او و آستان ما

اي دل نگفتمت که مرو در کمند عشق
آخر بقصد خويش چرا ميکني شتاب

اي دل نگفتمت که مرو در کمند عشق
آخر بقصد خويش چرا ميکني شتاب

اي دل نگفتمت که مرو در هواي دل
طاوس را چه غم ز هواداري ذباب

ايدل نگفتمت که سر از سنبلش مپيچ
کافتي از آن کمند چو خواجو در اضطراب

من چنان بيخودم که بانگ جرس
هست در گوش من خروش رباب

ديشب خبرت هست که در مجلس اصحاب
تا روز نخفتيم من و شمع جگرتاب

من در نظرش سوختمي ز آتش سينه
و او ساختي از بهر من سوخته جلاب

از بسکه فشانديم در از چشم گهرريز
شد صحن گلستان صدف لؤلؤي خوشاب

در پاش فکندم سرشوريده از آنروي
کو بود که ميسوخت دلش برمن از اصحاب

بر گل خودروي رويت کآبروي حسن از اوست
سبزه سيراب را بنگر چو نيلوفر در آب

مردم دريا نينديشد ز طوفان زان سبب
مردم چشمم فرو بردست دايم سر در آب

چون بنوک خامه خواجو شرح مشتاقي دهد
چشم خونبارش دراندازد روان دفتر در آب

همچو خالش که ديد در بستان
باغباني نشسته بر سر آب

هر دم که در دلم گذرد نيش غمزه ات
گردد ز غصه بردل من نيشتر شراب

در گردش آرم جام طرب تا مرا دمي
از گردش زمانه کند بيخبر شراب

خواجو ز بسکه جام ميش ياد ميکني
در جان مي پرست تو کردست اثر شراب

بازا بغربت از مي و مستي که نزد عقل
بر خستگان غريب بود در سفر شراب

بيدلان را رخ زيبا ننمائي به چه وجه
عاشقانرا ز در خويش براني ز چه باب

صعب تر از درد من در غم هجران او
دوزخيانرا بحشر هيچ نباشد عذاب

در بر قباي شامي پيروزه گون چو ماه
بر سر کلاه شمعي زرکش چو آفتاب

اي کرده مه را از تيره شب نقاب
در شب فکنده چين بر مه فکنده تاب

زلف تو بر رخت شامست برسحر
عشق تو در دلم گنجست درخراب

هر سؤالي کن ز دريا ميکنم در باب موج
ديده ميبينم که ميگويد يکايک را جواب

اي خوشا با تو صبوحي و ز جام سحري
پاسبان بيخبر افتاده و دربان در خواب