اقبالنامه نظامي

چنين هفت پرگار بر گرد شاه
در آن دايره شه شده نقطه گاه

دل شه در آن مجلس تنگبار
به ابرو فراخي درآمد به کار

به دانندگان راز بگشاد و گفت
که تا کي بود راز ما در نهفت

بسي شب به مستي شد و بيخودي
گذاريم يک روز در بخردي

يک امروز بينيم در ماه و مهر
گشائيم سر بسته هاي سپهر

نخستين سبب را در اين تاروپود
بجوئيم از اجرام چرخ کبود

وليکن نيوشنده را در جواب
سخن واجب آمد به فکر صواب

که دايم به دانش گراينده باش
در بستگي را گشاينده باش

بجز آنکه آن جنبشي فرد بود
سه جنبش به يکجاي در خورد بود

سه خط زان سه جنبش پديدار شد
سه دوري در آن خط گرفتار شد

در آن جسم جنبنده نامد قرار
همي بود جنبان بسي روزگار

چکيد از هوا تريي در مغاک
پديد آمد آبي خوش و نغز و پاک

چنين راند واليس دانا سخن
که نوباد شه در جهان کهن

ز جنبش نمودن به جائي رسيد
کزو آتشي در تخلخل دميد

چو نيروي جنبش در او کرد کار
به افسردگي زو برآمد بخار

ز پرسيدن شاه ايزد شناس
چنان در دل آمد مرا از قياس

شد آن آب جنبش پذير آسمان
شد اين آرميده زمين در زمان

از آنگه که بردم به انديشه راه
در اين طاق پيروزه کردم نگاه

نقابيست اين دود در پيش نور
دريچه دريچه ز هم گشته دور

در انديشه من چنان شد درست
که ناچيز بود آفرينش نخست

جداگانه هر گوهري را نگاشت
که در هيچ گوهر ميانجي نداشت

سکندر که خورشيد آفاق بود
به روشن دلي در جهان طاق بود

پس آنگاه گفت اي هنر پروران
بسي کردم انديشه در اختران

هر آن صورتي کايد اندر ضمير
توان کردنش در عمل ناگزير

چو ما لوح خلقت ندانيم خواند
تجسس در او چون توانيم راند