اقبالنامه نظامي

خرد رشته در يکتاي توست
درفش گره باز کن راي توست

وليکن نخواهم که جز شهريار
رود در سخن هيچکس را شمار

نشانش پديد است و او ناپديد
در بسته را از که جويم کليد

خدا را نشايد در انديشه جست
که ديو است هرچ آن ز انديشه رست

هر انديشه اي کان بود در ضمير
خيالي بود آفرينش پذير

دگر باره پرسيد هندوي پير
که جان چيست در پيکر جان پذير

فرو مردن جان و آتش يکيست
در اين بد بود گر کسي را شکيست

که بيننده خواب را در خيال
چه نيرو برون آورد پروبال

که منزل به منزل رود کوه و دشت
ببيند جهان در جهان سرگذشت

گرت در دل آيد که راز نفهت
چرا گشت پيدا برآنکس که خفت

روان چون برهنه شود در خيال
نپوشد براو صورت هيچ حال

چه نيروست در جنبش چشم بد
که نيکوي خود را کند چشم زد

بنه چون درآرد بدان رخنه گاه
هوا نيز بايد در آن رخنه راه

هوا گر هوائي بود سودمند
در ارکان آن چيز نايد گزند

مزاج هوا چون بود زهرناک
بيندازد آن چيز را در مغاک

وليکن به نزديک من در نهفت
جز اين علتي هست کان کس نگفت

چو بيند عجب کاريي در خيال
به تأديب چشمش دهد گوشمال

کسي را که چشمي رسد ناگهان
دهن دره اش اوفتد در دهان

هر آيينه در نقش اين گنبد است
اگر نيک نيکست اگر بد بداست

خدائي که هست آفرينش پناه
چو بيند نيازي در اين عرضه گاه

چو يکسان بود رنگ ها در لويد
چرا اين سيه گشت و آن شد سپيد

به روئي کند رويها را چو ماه
به روئي دگر رويها در سياه

مغني بيار آن ره باستان
مرا ياريي ده در اين داستان

ز بس بخشش او در آن مرز و بوم
برافتاد درويشي از اهل روم

چو لختي سخن گفت از آن در که بود
به خلوتگه خويش رغبت نمود