مثنوي معنوي

يک جفا از خويش و از يار و تبار
در گراني هست چون سيصد هزار

گفت اي خورشيد مهرت در زوال
گر تو خونم ريختي کردم حلال

امشب باران به ما ده گوشه اي
تا بيابي در قيامت توشه اي

در کفش تير و کمان از بهر گرگ
تا زند گر آيد آن گرگ سترگ

گفت صد خدمت کنم تو جاي ده
آن کمان و تير در کفم بنه

بهر حق مگذارم امشب اي دودل
آب باران بر سر و در زير گل

کشته اي خرکره ام را در رياض
که مبادت بسط هرگز ز انقباض

گفت نيکوتر تفحص کن شبست
شخصها در شب ز ناظر محجبست

در ميان بيست باد آن باد را
مي شناسم چون مسافر زاد را

در سه تاريکي شناسي باد خر
چون نداني مر مرا اي خيره سر

خويشتن را عارف و واله کني
خاک در چشم مروت مي زني

که مرا از خويش هم آگاه نيست
در دلم گنجاي جز الله نيست

عاقل و مجنون حقم ياد آر
در چنين بي خويشيم معذور دار

مستيي کآيد ز بوي شاه فرد
صد خم مي در سر و مغز آن نکرد

بار کي نهد در جهان خرکره را
درس کي دهد پارسي بومره را

صد هزاران امتحانست اي پسر
هر که گويد من شدم سرهنگ در

چون کند دعوي خياطي خسي
افکند در پيش او شه اطلسي

گر نبودي امتحان هر بدي
هر مخنث در وغا رستم بدي

عاشق و معشوق را در رستخيز
دو بدو بندند و پيش آرند تيز

آهن از داوود مومي مي شود
موم در دستت چو آهن مي بود

جمله گفتند اي شغالک حال چيست
که ترا در سر نشاطي ملتويست

دست بر سبلت نهادي در نويد
رمز يعني سوي سبلت بنگريد

گر تو نقدي يافتي مگشا دهان
هست در ره سنگهاي امتحان

امتحان در امتحانست اي پدر
هين به کمتر امتحان خود را مخر

جمله اجزاي تنش خصم ويند
کز بهاري لافد ايشان در ديند