ديوان قاآني

نالان دلم ار برده دو چشمت عجبي نيست
در دست دو مست از پي تفريح ربابي

آن مهتر فرخنده که از کاخ رفيعش
برتر نبود در همه آفاق جنابي

زان آب که خود آتش سردست وليکن
در ملک جهان نيست از آن گرم تر آبي

بختش بود آن شاخ برومند که طوبي
در نسبت او خردتر از برگ سدابي

خون بي مدد خلق تو زنهار که گردد
در ناف غزالان ختن نافه نابي

شمشير جهانسوز تو در تيره قرابش
رخشنده هلاليست به تاريک سحابي

در ملک جهان ديده نه چرخ نديده
چون دانش تو شيخي و چون بخت تو شابي

تا نيز رخ حادثه در خواب نبيند
هرگز نرود ديده بخت تو به خوابي

در رجم شياطين عدو بر فلک رزم
آمد ز ازل تير تو دلدوز شهابي

تا خلق سرايند که در عرصه محشر
اندر خور هر معصيتي هست عذابي

منقطع گردد اگر فيضش دمي از کاينات
هستي از ذرات عالم در زمان برخاستي

در حقيقت ماسوايي نبود اندر ماسوي
کل شي ء هالک الا وجهه پيداستي

کثرت اندر وحدتست و وحدت اندر کثرتست
اين در آن مضمر بود آن اندرين پيداستي

علم حق نبود به اشيا عين ذاتش زانکه اين
در حقيقت نفي علم واجب از اشياستي

ارتسام صوت اشيا غلط در ذات حق
شي ء واحد فاعل و قابل چه نازيباستي

مرکز غبرا چرا گرديد مبني بر سکون
چون که در وي عاشقان را جمگلي سکناستي

در تعقل هر چه آيد نيست واجب ممکنست
کلما ميز تموا شاهد بر اين دعواستي

ما عرفنا عقل کل با عشق کامل گفته است
در تحير جمله دانايان درين بيداستي

ممکن و واجب شناسي نيست ممکن بل محال
در ظهور شمس کي خفاش را ياراستي

گر بود ممکن صفات واجبي در وي عجب
ور بود واجب چرا ممکن بدان گوياستي

از تکاپو چون عنان پيچد به ميدان نبرد
در تزلزل مرکز اين توده غبراستي

در کمندش گردن گردان گردنکش بسي
صفدر غالب هژبر بيشه هيجاستي

گهي در آتش و گاهي ميان طشت خون اندر
سياه و سوخته مانا سياووش قتيلستي

ترک شهر آشوب من ماند پري را گر پري
خوي رندان لعل خندان در دندان داشتي

همچو رخسار تو صادق بود در دعوي حسن
هر که چون زلفين مفتولت دو برهان داشتي