جوهر الذات عطار

که در وي آشکارا و نهان است
کسي نايافت اينجا سر او باز

مگر اينجا حقيقت صاحب راز
کجا در پيش او دريافت تحقيق

حقيقت اندر اينجا جمله در خاک
ز قرآنش همه پيدا نمايد

ز من بشنو دگر معني چون در
نظر ميکن ز قرآن سه عنصر

که اينجا در حقيقت پايدارند
دو از بالا دو از شيب و چهارند

که اينجا در حقيقت پايدارند
يقين چون باد با آتش به پيوست

ز نور قدس اظهار است جانت
در او پيدا حقيقت بر نهانت

وليکن چون در اينها سر بداني
حقيقت اين بيان ظاهر بداني

که موجود است سر ذات در کل
حقيقت اوست مر ذرات را کل

خدا در جمله ذرات ديدم
از آتش اندر اينجا ذات ديدم

يقين چون آتش و بادست در آب
حقيقت آب را هم جمله درياب

يکي آيينه است آب ار بداني
در او پيداست سر لامکاني

حقيقت هر چهار از آن يکي شد
که دل اينجا حقيقت در يکي بد

چو منصور اين نمود اولين ديد
حقيقت خويش در عين يقين ديد

از اول آتشي در خويشتن زد
پس آنگه باد بيرون کرد از خود

چو آخر سوي آب او باز گرديد
بسا عنصر اينجا در نور ديد

بسوي آب شد خاکش روانه
اناالحق زد در اينجا بي بهانه

چرا خاموش شد در آب جانش
بگو با من کنون سر نهانش

بسوي آب آخر زان درون شد
که آب او در اينجا رهنمون شد

همه آلودگي در آب پالود
که آب روي او از آب و گل بود

درون بحر هر کو در فتاد است
مر او را گفتن اينجا کي دهد دست

حقيقت قطره بد منصور ازين بحر
بصورت زو نهان شد در بن قعر

از آن دريا که جانها ميشود گم
من او را قطره ام در عين قلزم

همه اندر جزيره چون در آئيم
يکي نقشي از اين دنيا نمائيم

نمي دانم در اين بيغوله ره يافت
که بيرون آيم از بيغوله دريافت