جوهر الذات عطار

زمين از سير او شد جمله ذرات
نهاده روي خود در فيض آن ذات

شد است از عشق خود او ريزه ريزه
چو دريا نيز در شور و ستيزه

زمين و آسمان و چرخ و افلاک
شود اينجا نهان در بوته خاک

هر آن فيضي که ميريزد ز گردون
در اينجا خاک دارد بيچه و چون

هر آن فيضي کز آن حضرت در آيد
حقيقت خاک قدرت مينمايد

چو حق در خاک رخ بنمود اينجا
از آن آدم شده صاف و مصفا

هر آن فيضي که ميريزد ز افلاک
شود اينجا نهان در بوته خاک

شود اينجا حقيقت جوهر ذات
نمايد از همه در عين ذرات

در اينجا هر که اين جوهر نديداست
ولي آينده اينجا ناپديد است

در اينجا جوهر ذات و صفاتست
نمود او صفاتش نور ذاتست

از آن مقصود بد در آفرينش
که تا پيدا نمايد هر دو بينش

زوالي نيست در ذات و صفاتش
که بي نقصانست اثبات حياتش

نمي ميرد کسي بشنو بيانم
که زين بحر فنا در ميچکانم

صفات اينجاگه در اسم آمد
از آن نورش به پيشت جسم آمد

تن از خاکست جان از جوهر پاک
مرکب گشته نور و اسم در خاک

يکي دان اصل ذات اينجا بمعني
که در اين سر بداني ذات مولي

همه ذاتست و بهر نقش پيداست
وليکن عقل در شين است و شيداست

تو زان گلشن در اينجا آمدستي
هم از اين گلختي روشن شدستي

در اين گلخن بمانده گلشني باش
بقدر خويش بي کبر و مني باش

در اين تاب و تب آتش همي سوز
بريز اين ريزه و گلشن هميسوز

تو در آن روشني کرده نظاره
نماند ريزه وانگاهي چه چاره

تو چون در گلخن هستي بمانده
خود اندر عين خاکستر نشانده

در اين گلخن بماندستي بناچار
شدي از دود گلخن خسته و زار

تو تا در گلخن صورت اسيري
نه بيني آنچه جوئي پس چه چيزي

در اين گلخن سراي عالم چشم
شود پيدا ز بود و مي نهد اسم