جوهر الذات عطار

بما کو گفت از خود گفت و خود ديد
که بيند اين بيان در ديدن ديد

چو آدم ايندم اينجاگه پديد او
ولي در عاقبت شد ناپديد او

دو آيينه است جان و دل مقابل
که هر دو در يکي بودند اول

يکي بد اصل دل در جوهر ذات
ولي جان بود اندر عين ذرات

بدست دوست هر کو کشته گرديد
رسد هر لحظه او در ديدن ديد

بمير و زنده شو مانند عشاق
خطي در کش گرد جمله آفاق

اگر از خود بميري اندر اينجا
حقيقت باز داني سر در اينجا

چرا اينجا يقين داري و در شک
بماندستي از آن ناديده يک

ز خود چون در گذشتي بود تو دوست
بود بيشک که اين بود تو هم اوست

ز دست ديو نفست پس زبوني
فتاده در ميان خاک و خوني

ترا اين نفس سگ از ره بيفکند
ترا اين سگ ببايد کرد در بند

دريغا در ميان ديو ماندي
ميان مکر و زرق و ريو ماندي

مشو در خواب و بيداري طلب کن
نگه کن مر صفايت را سرو بن

زهي نشناخته بودت در اينجا
بمانده واله و حيران و شيدا

کسي در سوي آن جوهر رسيد او
که شد از جسم و جانش ناپديد او

ز جوهر گر شوي اينجا تو آگاه
ببيني جوهر خود در کف شاه

چو جوهر در کف شاهست اينجا
کسي داند که آگاهست اينجا

تو تا در بند اين بود وجودي
ميان آتش و درياي دودي

دل و جان تو آگاهست از دوست
وليکن باز مانده در سوي پوست

سخن تا چند از صورت شماري
دگر در بند آن روز شماري

تو تا در بند خوفي ورجائي
نيابي اندر اين معني خدائي

نه طفلي تو که ميترسي ز استاد
وليکن عقل در نزد تو استاد

در اين ميدان چو گويت گرد گردان
از او بگذر خودت آزاد گردان

چنانت عقل از ديدن بيفکند
در اين زندان تن او کرد دربند

ترا در بند تن خوار و زبون کرد
دل و جانت عجايب پر ز خون کرد