جوهر الذات عطار

چو واصل گشتي و سالک نباشي
يقين در جمله جز مالک نباشي

چو اينجا پرورش کردم باعزاز
فکندم خويشتن را در يقين باز

پس آنگه ذات را در خود عيان ديد
عيان جسم و جان هر دو جهان ديد

چو صورت ره نداند سوي اول
بماند جان در اينجا هم معطل

چو دريا قطره است و قطره دريا
چرا باهم نپيوندد در اينجا

در اينجا هر که دريا باز بيند
ز حق چون قطره خود راز بيند

کنون دردست شاهم روشنائي
مرا چه غم چو در عين جدائي

مرا ديدست خود را باز ديدم
که خود را در کف شهباز ديدم

منم در گوش شه بس گوش کرده
زرازش خويش را بيهوش کرده

مرا اين روشني از روي يارست
چه غم دارم چو يارم در کنارست

چنان مستغرق راز الستم
که اينجا گه صدف در هم شکستم

عجايب جوهري پر با کمالست
زبانها در صفاتش گنگ و لالست

مرا آنراز ديگر باز ماندست
از آن جانم در اينجا باز ماندست

کسي کو ره برد در عين هيلاج
حقيقت او شود منصور حلاج

خدا بد بود بود بود عطار
وي عطار در وي ناپديدار

خدا بد در دل عطار گويا
که هر دم بر صفاتي گشت پيدا

برون تا مخزن اسرار کل ديد
اگرچه خويشتن در رنج و ذل ديد

برون شد از مکان عطار در کون
برون آورد او معني بهر لون

سخن در شرح احمد گفت از حق
پس آنگاهي حقيقت شد محقق

محقق آن بود در دار دنيا
که جز جانان نيابد تا بعقبي

چنان ميخواستم ايدل که اينجام
بنوشي تا چه بيني در سرانجام

سرانجام تو در کژ است مانده
حقيقت يار سوي خويش خوانده

تو چون بد زهره خوردي شرابي
توئي که مانده در عين سرابي

چو شد منصور در سوي خرابات
گذشت از زهد و تزوير مناجات

چنان مستغرق عين اليقين شد
که در کون و مکان او کل يقين شد