ديوان سيف فرغاني

مرا بلطف خود الهام کرد داور نفس
که دست بر در دل دار و پاي بر سر نفس

اگر از سيم و زر باشد ور از در و گهر باشد
بابراهيم چون شايد بت آزر فرستادن

چو چيزي نيست در دستم که حضرت را سزا باشد
ز بهر خدمت پايت بخواهم سر فرستادن

ز جيب فکر چو سر بر کند سخن در حال
چو موي راست شود فرق او بشانه تو

اي که در مملکت قيصر و خاقان شاهي
مي کن انديشه که کو قيصر و کو خاقانش

دل تنگ نيست گرچه بر او غم فراخ شد
بط تر نگشت اگر چه بدريا در او فتاد

با چنين قامت و بالا چو درآيي در باغ
سر بزير آورد و پاي تو بوسد عرعر

در دور ما از آتش بيداد ظالمان
چون دوذ و سيل تيره شد آب و هواي خاک

تو چنان شاهي که در منشور دولت درج کرد
عشق تو عشاق را انتم علي الحق المبين

دست قدرت بر نياورد از براي جان و دل
مثل او اعجوبه يي در کارگاه ما و طين

صورتي دارد که در وي خيره گردد چشم عقل
ديده معني خود روشن کن و رويش ببين

چون مگس آنجا بسي کردم دهان در تلخ و شور
خوشتر از شيرين نديدم وز شکر باز آمدم

شکرستان ترا چون من مگس در خور بود
زين سوم راندي من از سوي دگر باز آمدم

حامل در بود از مهر تو دل همچون صدف
قطره يي بودم که رفتم چون گهر باز آمدم

من اشتر دل اگر يابم ترا در گردن آويزم
جرس وار و کنم هردم ز درد دل فغان روشن

فراقت آنچه با من کرد پنهان در شب تيره
کجا گفتن توان پيدا، کجا کردن توان روشن؟

چو در وصف جمال تو نويسم شعر خود، گردد
مرا همچون يد بيضا قلم اندر بنان روشن

مرا در شب نمي بايد چراغ مه که مي گردد
بياد روز وصل تو شبم خورشيد سان روشن

چو خندد لعل تو در حال خلقي را کند شيدا
چو دم زد صبح گيتي را کند اندر زمان روشن

شبي در مجمع خوبان نقاب از روبر افگندي
ز نورش شمع رخشان را چو آتش شد دخان روشن

من از دهشت درين حضرت سخن پوشيده مي گويم
در اشعارم نظر کن نيک و حالم بازدان روشن

تو در سود و زيان خود غلط کردي نمي داني
ازين سرمايه نزد تو شود سود و زيان روشن

شب ار چون شمع برخيزي و سوزي در ميان خود را
بسان صبح روشن دل نشيني بر کران روشن

سوي آن بحر شعر ار کش ازين جو قطره يي بردي
کجا آب سخن ماندي ورا در اصفهان روشن

بر هر دلي که کژدم عشق تو نيش زد
از سينه ساخت در طلبت همچو مار پاي

رويم چو کاه گشت چو در دل ز هجر تو
قوت گرفت غصه چو از جوچهار پاي

در راه وصف تو که کس آن را بسر نبرد
زين پيش عقل را نکند هيچ کار پاي

دو کون در ره عشق تو ترک بايد کرد
که جمع مي نشود خاک با چنان گوهر

بجان فروشي از آن لب تو بوس و اين عجبست
که در ميانه معدن بود گران گوهر

ز سلطان بي نيازي نيست در دنيا توانگر را
بمن ده ملک درويشي ز سلطان بي نيازم کن

طمع درديست در انسان که باشد مال درمانش
ببر اين درد را از من ز درمان بي نيازم کن

دل دنياطلب کورست هان اي سيف فرغاني
بگو در راه دين يارب ز کوران بي نيازم کن

اي ز تو هم خرقه هم سجاده تو بي نماز
در حقيقت بر من و تو اسم درويشي مجاز

گر نداني سر درويشي و گويي فقر چيست
آنکه در عالم بحق از خلق باشي بي نياز

در ره معني نکو کن جان خود زيرا بحشر
بس بصورت زشت باشد نفس تن پرور بناز

تا زخود بيرون نيايي ره نيابي در حرم
ور چه همچو کعبه باشي سال و مه اندر حجاز

ملک رويست و تويي شايسته بروي همچو چشم
ملک چشمست و تويي بايسته در وي چون بصر

هم بدست عدل گردان پشت حال ما قوي
هم بچشم لطف کن در روي کار ما نظر

سيف فرغاني نصيحت کرد و حالي باز گفت
باد پند و شعر او در طبع پاکت کارگر

سود دارد پند اگر چه اندرو تلخي بود
خوش بود در کام اگرچه بي نمک باشد شکر

اي که در حسن عمل زامسال بودي پار به
مردم بي خير را دست عمل بي کار به

چند گويي من بهم در کار دنيا يا فلان
چون ز دين بي بهره باشد سگ ز دنيا دار به

آن جهانجويي که نزد حق بدين نبود عزيز
در جهان چون اهل باطل بهر دنيا خوار به

در طريق ار يار جويي از غني بهتر فقير
ور بگرما سايه خواهي بيد از اسپيدار به

با وجود خار کز وي خسته گردد آدمي
گل چو در گلشن نباشد گلخن از گلزار به

چو زال زر برو ايران زمين نگه مي دار
چو رستم ار نزني در بلاد توران تيغ

رو غم دين خور درين دنيا که فردا در بهشت
نوش شادي آن خورد کين نيش غم بسيار خورد

تا امام خود نسازي شرع را در کار ملک
هرچه تو حاکم کني چون ظلم باشد دون عدل

هرچه در دنيا وجودي دارد ار خود ذره است
از خلاف ضد خود او نيز بس آسوده نيست

گرچه خاکش در پناه خويشتن گيرد چو آب
زآتش ار ايمن بود از باد خس آسوده نيست