ديوان خاقاني

شکل تنوره چون قفس طاوس و زاغش هم نفس
چون ذروه افلاک بس مريخ و کيوان بين در او

خيک است شش پستان زني رومي دل زنگي تني
مريم صفت آبستني عيسي دهقان بين در او

نايست چون طفل حبش ده دايگانش ترک وش
نه چشم دارد شوخ و خوش، صد چشم حيران بين در او

دف را خم چوگان شه با صورت ايوان شه
هم چون شکارستان شه اجناس حيوان بين در او

اي عاشق جان بر ميان، با دوست نه جان در ميان
نقش زر سودائيان از مهر سلطان تازه کن

در پهلوي خم پشت خم بنشين و درياکش بدم
برچين به مژگان جرعه هم از خاک مژگان تازه کن

خاقانيا سگ جان شدي، کانده کش جانان شدي
در عشق سر ديوان شدي، نامت به ديوان تازه کن

عشق آتشي کابت ربود از عشق نگريزي چه سود
آن دل که در بغداد بود اکنون به شروان تازه کن

بغداد باغ است از مثل بل باغ رضوان گفتمش
روزي به بغداد اين مثل در وصف خوبان گفتمش

او سرگران با گردنان من در پيش بر سر زنان
دلها دوان دندان کنان دامن به دندان ديده ام

دجله ز تف آه خود کردم تيمم گاه خود
بغداد را در راه خود از ديده طوفان ديده ام

خاقانيا جان برفشان در من يزيد عاشقان
کان گوهر ار بخري به جان ارزد که ارزان ديده ام

برد آبرويم آرزو، ايمه کدام آب و چه رو
روي از کجا و آب کو، خود در غم آن نيستم

هرکس به قدر کام خود جويد به ديوان نام خود
من باز جستم نام خود در هيچ ديوان نيستم

نپسندم از خود اينقدر کز دولت او ما حضر
زير نگين و خطبه در بلغار و خزران بينمش

چون با رضا گردد قرين جبريل بينم بر زمين
ور در فلک بيند بکين هر چار طوفان بينمش

گويم که باد چرخ زين زير سليمان مي رود
در موکب روح الامين ديوي پري سان مي رود

جنت گهر بر تيغ او دوزخ شرر در تيغ او
گوئي به گوهر تيغ عقل است کيمان پرورد

شمشير ضرغام افکنش هردم به خون دشمنش
چون ابر گريد بر تنش در گريه خندان باد هم

مدحش مرا تلقين کند الهام يزدان هر نفس
در هر دعا آمين کند ادريس و رضوان هر نفس

قد چو قدح خم دهيد پس همه در خم جهيد
پيش که بيرون جهد آتش از اندام صبح

ناله کنان مي روم سنگي در بر چو آب
کآب من و سنگ من غمزه يارم ببرد

تو در ميان نيل و همه لاف ملک مصر
زين سرگذشت بس که از آن سر گذشتني است

در ششدري و مهره به کف مانده هان و هان
مهره نشاندني و ز ششدر گذشتني است

اين چرخ زهرفام چو افعي است پيچ پيچ
در بند گنج و مهره نوشين چه مانده اي

نزنم بامزد لهو و در کام که من
سر به ديوار غم آرم چو بصر باز کنم

کاه ديوار و گل بام به خون مي شويم
پس در اين حال چه درهاي حذر بازکنم

خار غم در ره و پس شاد دلي ممکن نيست
کاژدها حاضر و من گنج گهر باز کنم

هفت در بستم بر خلق و اگر آه زنم
هفت پرده که فلک راست ز بر باز کنم

اين منم زنده که تابوت تو گيرم در زر
کآرزو بد که دوات تو به زر درگيرم

خاک پاي تو پر تسبيح به رخ در عالم
خط دست تو چو تعويذ به بر درگيرم

اي سهي سرو ندانم چه اثر ماند از تو
تو نماندي و در افاق خبر ماند از تو

گر جمله کژي است در جهان راست کجاست
ور جمله بدي است از فلک نيک از کيست

در بازاري که جان ز من، دل ز تو بود
چون بيع به سر نرفت جان باز فرست

داغم به دل از دو گوهر ناياب است
کز وي جگرم کباب و دل در تاب است

حسن تو بهار است و شب و روز آراست
قسم شب و روز در بهار آيد راست

آن گل که به رنگ طعنه در مي کرده است
با عارض تو برابر کي کرده است

با روي تو روي گل ز خجلت در باغ
هم سرخ برآمده است و هم خوي کرده است

شمع از تن و سر در نفروزد چه کند
جان آتش و دل پنبه نسوزد چه کند

او رفت و دلم باز نيامد ز برش
من چشم به ره، گوش به در بر اثرش

من در هوس آن رخ هم چون گل و شمع
گرديده چو سرد و گرم هم چون گل و شمع

چون مرغ دلت پريد ناگه تو که اي؟
چون اسب تو سم فکند در ره تو که اي؟

از جور تو در سفر بيفشردم پاي
دل را به تو و تو را سپردم به خداي

ديوان خواجوي کرماني

اي شده آب زمزم از خاک در سراي تو
کعبه ز تست با شرف مروه زتست با صفا

ياران برون رفتند و من در بحرخون افتاده ام
طرفي علي هجرانهم تبکي و ما تغني البکا

افتان و خيزان ميروم تاکي رسم در کاروان
و الرکب قد ساروا الي الايحاد و الحادي حدا

اين چه خلدست که چندين همه حورست اينجا
چه غم از نار که در دل همه نورست اينجا

نام خواجو مبر اي خواجه درين ورطه که هست
صد چو آن خسته دلسوخته در شست اينجا

روي از تو نپيچم وگر از شست تو آيد
همچون مژه در ديده کشم تيغ بلا را

به جان دوست که هم در نفس بر افشانيم
اگر چنانکه کند امتحان به جان ما را