ديوان پروين اعتصامي

پژمرده خاطر است و سرافکنده و نژند
در باغ، هر که را نبود رنگ و بو و بار

ما را غمي ز فتنه باد سموم نيست
در پيش خار و خس چه زمستان، چه نوبهار

خواري سزاي خار و خوشي در خور گل است
از تاب خويش و خيرگي من، عجب مدار

اين چه رفتار است، اي يار قديم
تو ظنين از ما و ما در رنج و بيم

بي من ز لانه دور نگرديد هيچ يک
تنها، چه اعتبار در اين کوي و برزن است

غافل توئي، که بد کني و بي خبر روي
در رهگذر من نبود دام و گير و دار

سند بدست سيه روزگار ظلم، بس است
صحيفه اي که در آن، ثبت اشک و آه کنند

چو شاه جور کند، خلق در اميد نجات
همي حساب شب و روز و سال و ماه کنند

اگر به خار و خسي فتنه اي رسد در دشت
گناه داس و تبر نيست، جرم خارکن است

هم از تحمل گرما و قرنها سختي است
اگر گهر به بدخش و عقيق در يمن است

صد معدن است در دل هر سنگ کوه بخت
من، يک گهر از اين همه معدن نداشتم

زن ز تحصيل هنر شد شهره در هر کشوري
بر نکرد از ما کسي زين خواب بيدردي سري

آن که در زير زمين، داد سر و سامانت
کاش ميخورد غم بي سر و ساماني من

رفتي و روز مرا تيره تر از شب کردي
بي تو در ظلمتم، اي ديده نوراني من

ديوان حافظ

به بوي نافه اي کاخر صبا زان طره بگشايد
ز تاب جعد مشکينش چه خون افتاد در دل ها

مرا در منزل جانان چه امن عيش چون هر دم
جرس فرياد مي دارد که بربنديد محمل ها

مبين به سيب زنخدان که چاه در راه است
کجا همي روي اي دل بدين شتاب کجا

بده ساقي مي باقي که در جنت نخواهي يافت
کنار آب رکن آباد و گلگشت مصلا را

جز اين قدر نتوان گفت در جمال تو عيب
که وضع مهر و وفا نيست روي زيبا را

سرکش مشو که چون شمع از غيرتت بسوزد
دلبر که در کف او موم است سنگ خارا

روي خوبت آيتي از لطف بر ما کشف کرد
زان زمان جز لطف و خوبي نيست در تفسير ما

گفتم اي سلطان خوبان رحم کن بر اين غريب
گفت در دنبال دل ره گم کند مسکين غريب

اي که در زنجير زلفت جاي چندين آشناست
خوش فتاد آن خال مشکين بر رخ رنگين غريب

بس غريب افتاده است آن مور خط گرد رخت
گر چه نبود در نگارستان خط مشکين غريب

تا در ره پيري به چه آيين روي اي دل
باري به غلط صرف شد ايام شبابت

شراب خورده و خوي کرده مي روي به چمن
که آب روي تو آتش در ارغوان انداخت

ز شرم آن که به روي تو نسبتش کردم
سمن به دست صبا خاک در دهان انداخت

سرم به دنيي و عقبي فرو نمي آيد
تبارک الله از اين فتنه ها که در سر ماست

چه ساز بود که در پرده مي زد آن مطرب
که رفت عمر و هنوزم دماغ پر ز هواست

کمر کوه کم است از کمر مور اين جا
نااميد از در رحمت مشو اي باده پرست

زلف آشفته و خوي کرده و خندان لب و مست
پيرهن چاک و غزل خوان و صراحي در دست

بيدار شو اي ديده که ايمن نتوان بود
زين سيل دمادم که در اين منزل خواب است

گل بر رخ رنگين تو تا لطف عرق ديد
در آتش شوق از غم دل غرق گلاب است

سبز است در و دشت بيا تا نگذاريم
دست از سر آبي که جهان جمله سراب است

ساقي به چند رنگ مي اندر پياله ريخت
اين نقش ها نگر که چه خوش در کدو ببست

آن شب قدري که گويند اهل خلوت امشب است
يا رب اين تاثير دولت در کدامين کوکب است

تا به گيسوي تو دست ناسزايان کم رسد
هر دلي از حلقه اي در ذکر يارب يارب است

عکس خوي بر عارضش بين کآفتاب گرم رو
در هواي آن عرق تا هست هر روزش تب است

آن که ناوک بر دل من زير چشمي مي زند
قوت جان حافظش در خنده زير لب است

مرا به بند تو دوران چرخ راضي کرد
ولي چه سود که سررشته در رضاي تو بست

تو خود وصال دگر بودي اي نسيم وصال
خطا نگر که دل اميد در وفاي تو بست

من آن نيم که دهم نقد دل به هر شوخي
در خزانه به مهر تو و نشانه توست

نيست در بازار عالم خوشدلي ور زان که هست
شيوه رندي و خوش باشي عياران خوش است

کنون که بر کف گل جام باده صاف است
به صد هزار زبان بلبلش در اوصاف است

نه من ز بي عملي در جهان ملولم و بس
ملالت علما هم ز علم بي عمل است

به چشم عقل در اين رهگذار پرآشوب
جهان و کار جهان بي ثبات و بي محل است

در مجلس ما عطر مياميز که ما را
هر لحظه ز گيسوي تو خوش بوي مشام است

ميخواره و سرگشته و رنديم و نظرباز
وان کس که چو ما نيست در اين شهر کدام است

اي توانگر مفروش اين همه نخوت که تو را
سر و زر در کنف همت درويشان است

شرم از آن چشم سيه بادش و مژگان دراز
هر که دل بردن او ديد و در انکار من است