هفت اورنگ جامي

در صف مردان روي شمشير زن
وز تن گردان شوي گردن فکن

غرقه خون چون خسرو از شيرويه خفت
نکته اي خوش در حق شيرويه گفت

بارها با خويش انديشيده ام
در خلاصي زين بلا پيچيده ام

ليک چون يادم ازان ماه آمده ست
جان من در ناله و آه آمده ست

در تماشاي رخ آن دلپسند
ني نصيحت مانده بر يادم نه پند

آن که دست قدرتش خاکت سرشت
حرف حکمت در دل پاکت نوشت

پاک کن از نقش صورت سينه را
روي در معني کن آن آيينه را

چشم خويش از طلعت شاهد بپوش
بيش ازين در صحبت شاهد مکوش

نطفه در تن مايه بخش جان توست
قوت اعضا قوت ارکان توست

اي ز شهوت با تن و جان در ستيز
گوش دارش خواهي و خواهي بريز

با خروس آن تاجدار سرفراز
آن مؤذن گفت در وقت نماز

ماکياني چند را کرده گله
چند گردي در ته هر مزبله

گر ز نفس و شهوتش بگذشتمي
در ته هر مزبله کي گشتمي

هر چه گفتي عين حکمت يافتم
در قبول آن به جان بشتافتم

مهر ابسال از درون او نکند
ليک شوري در درون او فکند

جانش از تير ملامت ريش گشت
در دل اندوهي که بودش بيش گشت

روزها انديشه کاري پيشه کرد
بارها در کار خويش انديشه کرد

با هزار انديشه در تدبير کار
يافت کارش بر فرار آخر قرار

چون درآمد شب روان محمل ببست
تنگ با ابسال در محمل نشست

وقت رفتن رفته سر بر دوش هم
گاه خفتن خفته در آغوش هم

يار بي اغيار چون در بر بود
خانه هر چند تنگتر بهتر بود

يوسف کنعان چو در زندان نشست
بر زليخا آمد از هجران شکست

کوه پيکر موج ها در اضطراب
گشته کوهستان از آنها روي آب

ماهيان در وي نمايان بي دريغ
همچو جوهر از صقالت داده تيغ

راه را بر خود به سينه مي شکافت
روي در مقصد به سينه مي شتافت

ميوه در پاي درختان ريخته
خشک و تر با يکدگر آميخته

با دلي فارغ ز هر اميد و بيم
گشت با ابسال در بيشه مقيم

هر زمان در مرغزاري کرده خواب
هر نفس از چشمه ساري خورده آب

در کنار تو بجز مقصود ني
مانع مقصود تو موجود ني

خورده داني گفت با وامق به راز
کاي ز داغ عشق عذرا در گداز

مي بري عمري به سر در جست و جوي
چيست مقصودت ز جست و جو بگوي

در ميان باديه گيرم وطن
بر سر يک چشمه باشم خيمه زن

چون نهد عاشق به کوي وصل گام
جز يکي مي در نگنجد والسلام

گفت کان آيينه را آرند پيش
تا در آن بيند رخ مقصود خويش

هر دو را عشرت کنان در بيشه ديد
وز غم ايام بي انديشه ديد

چرخ کين کش هم همين آيين نهاد
در کف شيرويه تيغ کين نهاد

تخت را افکند در پا بخت او
تا کف پاي که بوسد تخت او

در درون افتاد ازين غم آتشش
وقت شد زين حال ناخوش ناخوشش

زين تغابن در ره سخت اوفتاد
خر بمرد و بر زمين رخت اوفتاد

مرد مفلس را ازين بدتر چه غم
گنج در پهلو و کيسه بي درم

اهل دوزخ را چه محنت زين بتر
آتش اندر جان و جنت در نظر

بر سلامان چون شد اين محنت دراز
شد در راحت به روي وي فراز

ترس ترسان در پدر آورد روي
توبه کار و عذر خواه و عفو جوي

گر چه مي ماند به وي آغاز کار
چون رسد وقت درو در کشتزار

تاج را مپسند بر فرق خسان
تخت را در زير پاي ناکسان

چون حيات مردني در خور بود
مردگي از زندگي خوشتر بود

جمع شد زان پشته ها کوهي بلند
آتشي در پشته و کوه او فکند

هر دو از ديدار آتش خوش شدند
دست هم بگرفته در آتش شدند

چون زر مغشوش در آتش فتد
گر شکستي اوفتد بر غش فتد

با منافق شيوه اي در دين دو رنگ
از پي اثبات دين برداشت جنگ