ديوان خاقاني

من جسته چو باغبان پس اين
بنشسته چو گربه در پي آن

با پشت و دل شکسته آمد
در خدمت تو درست پيمان

افزار ز بس کنند در ديگ
حلوا ز پس آورند بر خوان

آن کس که تو را نداشت طاعت
در عصبه تو نمود عصيان

پرورده نان توست و از کفر
در نعمت تو نموده کفران

اي ديده عقل در تو شاخص
اوهام ز رتبت تو حيران

تو خورشيدي و من در اين عصر
افسرده به سرد سير حرمان

در من نظري بکن که خورشيد
بسيار نظر کند به ويران

در طفلي بوده راکع و جلد
و امروز به سجده گشته کسلان

اي در کنف تو عالم ايمن
از حيف زمان و صرف دوران

کرخ کلوخ در سقايه جي دان
دجله نم قربه سقاي صفاهان

چون به سر کوه قاف نقطه «فا» دان
خطه بغداد در ازاي صفاهان

در سنه ثانون الف به حضرت موصل
راندم ثانون الف سزاي صفاهان

بر سر اين حکم نامه مهر نبندد
پير ششم چرخ در قضاي صفاهان

کرد لبم گوش روزگار پر از در
ناشده چشم من آشناي صفاهان

سيب صفاهان الف فزود در اول
تا خورم آسيب جان گزاي صفاهان

نسبت خاقان به من کند چو گه فخر
در نگرد دانش آزماي صفاهان

تا سلسله ايوان بگسست مدائن را
در سلسله شد دجله، چون سلسله شد پيچان

اين است همان ايوان کز نقش رخ مردم
خاک در او بودي ديوار نگارستان

اي بس پشه پيل افکن کافکند به شه پيلي
شطرنجي تقديرش در ماتگه حرمان

مست است زمين زيرا خورده است بجاي مي
در کاس سر هرمز خون دل نوشروان

خاقاني ازين درگه دريوزه عبرت کن
تا از در تو زين پس دريوزه کند خاقان

امروز گر از سلطان رندي طلبد توشه
فردا ز در رندي توشه طلبد سلطان

بنگر که در اين قطعه چه سحر همي راند
مهتوک مسيحا دل، ديوانه عاقل جان

شام مشعبد نمود حقه ماه و به لعب
مهره زرين مهر کرد نهان در دهان

نسخت اسرار غيب دفتر او بر کنار
قاسم ارزاق خلق، خامه او در بنان

برده به هنگام زخم در صف ميدان جنگ
حربه هندي او حرمت تيغ يمان

تا خبر باس او در ملکوت اوفتاد
سبحه روح الامين نيست مگر الامان

خصم اگر برخلاف نقص تو گويد شود
ز آتش دل در دهانش همچو زبانه زبان

خنجر فتنه چو گشت کند در ايام تو
حنجر خصم تو گشت خنجر او را فسان

کرد بسي جستجوي در همه عالم نديد
تازه تر از جود تو چشم امل ميزبان

کينه عدل تو هست در دل فتنه مدام
هست قديمي بلي کينه گرگ و شبان

غايت مطلوب من خدمت درگاه توست
اي در تو خلق گشته به روزي ضمان

خاک در تو مرا گر نبود دستگير
خاک ز دست فنا بر سر اين خاکدان

کوکب ناهيد باد بر در تو پرده دار
پرچم خورشيد باد بر سر تو سايبان

پاي در دامان غم کش کز طراز بي غمي
آستين دست کس معلم نخواهي يافتن

آه را در تنگناي لب به زندان کن از آنک
ماجراي درد را محرم نخواهي يافتن

با جراحت چون بهايم ساز در بي مرهمي
کز جهان مردمي مرهم نخواهي يافتن

نيک عهدي در زمين شد جامه جان چاک زن
کز فلک زين صعبتر ماتم نخواهي يافتن

از وفا رنگي نيابي در نگارستان چرخ
رنگ خود بگذار، بويي هم نخواهي يافتن

تا چو هدهد تاجداري بايدت در حلق دل
طوطي آسا طوق آتش کم نخواهي يافتن

حلقه تنگ است درگاه جهان را لاجرم
تا در اويي قامتت بي خم نخواهي يافتن

خاصگي دستراست بر در وحدت دل است
اينکه به دست چپ است داغگه ران او

ليک ز بيم رصد در گلش آلوده اند
تاز گل آيد برون گوهر رخشان او

دي پدر من به وهم دايره اي برکشيد
ديد در آن دايره نقطه مرجان او

هر که چنين لشکرش نعل در آتش نهاد
نعل بها داد عمر بر سر ميدان او

غم که درآيد به دل بنگري آسيب آن
کاتش کافتد در آب بشنوي افغان او

صانع زرين عمل مهتر عالي شرف
در يد بيضا رسيد دست عمل ران او

يوسف نجار کيست نوح دروگر که بود؟
تا ز هنرم دم زنند بر در امکان او

هست دلش در مرض از سر سرسام جهل
اين همه ماخولياست صورت بحران او